مطالب مرتبط:
اسنپ حافظ منافع کاربرانش است
فال آنلاین دیوان حافظ چهارشنبه 24 آبان ماه 96
استخدام کارشناس فروش در شرکت معتبر چاپ وبسته بندی
صفحه اول روزنامه های سیاسی اقتصادی و اجتماعی سراسری کشور چاپ 24 آبان
روزنامه های ورزشی چاپ 24 آبان
5 + 1
یارانه ها
مسکن مهر
قیمت جهانی طلا
قیمت روز طلا و ارز
قیمت جهانی نفت
اخبار نرخ ارز
قیمت طلا
قیمت سکه
آب و هوا
بازار کار
افغانستان
تاجیکستان
استانها
ویدئو های ورزشی
طنز و کاریکاتور
بازار آتی سکه
چهارشنبه، 24 آبان 1396 ساعت 09:002017-11-15سياسي

کدام چاپ از «حافظ» را بخوانیم؟


چاپ های مختلفی از دیوان حافظ در بازار کتاب وجود دارد؛ واقعا این همه اختلاف در ثبت و ضبط ابیات از کجا آمده اند و ما باید به کدام تصحیح اعتماد کنیم.

- خبرگزاری آریا - هفته نامه کرگدن - احسان رضایی: چاپ های مختلفی از دیوان حافظ در بازار کتاب وجود دارد؛ واقعا این همه اختلاف در ثبت و ضبط ابیات از کجا آمده اند و ما باید به کدام تصحیح اعتماد کنیم.

در بازار چاپ های مختلفی از دیوان حافظ وجود دارد که هر کدامشان در تعداد غزل ها و ابیات غزل ها و عبارات هر بیت با هم تفاوت دارند و همیشه این سوال پیش می آید که کدام چاپ را بخریم؟ این سوالی است که قدمت و سابقه ای حسابی دارد.

چهار قرن پیش از این همه یک شاهزاده تیموری به نام فریدون میرزا به همین سوال برخورد کرد و وقتی دید همه دیوان های حافظ با هم فرق دارند، دستور داد گروهی جمع بشوند و تمام اشعار و غزل های منسوب به حافظ را یکجا جمع کنند و برایش یک دیوان جامع درست کنند.

خب، آن بابا نوه تیمور جهانگشا بود که می توانست چنین خاصه خرجی هایی بکند.

تکلیف ما چیست؟ ما چه کار باید بکنیم؟پای خواجه در میان استاولین نکته این است که بدانیم این اختلافات از کجا آمده؟ یک دلیل این وضعیت، خود آقای حافظ عزیز است.

دیوان حافظ حدود 500 غزل دارد.

آن وقت عمر شاعری ایشان چقدر بوده؟ اگر تاریخ وفات خواجه را از تاریخ عزل قدیمی ترین امیری که حفاظ شعری خطاب به ا و دارد (یعنی شعر شکایت از ضبط اسبش به دست ماموران حکومتی، با شروع: خسروا، دادگرا، شیردلا، بحرکفا.

) کم کنیم؛ می شود 49 سال.

آن تعداد غزل برای این تعداد سال خیلی کم است.

(برای مقایسه باید بدانیم که سعدی علاوه بر بوستان و گلستان 700 غزل دارد و مولانا در کار مثنوی معنوی 2800 غزل.

) خب حافظ هم که شاعر درجه یکی است.

پس منطقی اش این می شود که حافظ به جای سرعت، دقت داشته و روی غزل هایش حسابی کار کرده و حداقل برای هر کدام یک ماه وقت گذاشته.

حافظ چون از همان زمان خودش حسابی طرفدار داشته، نسخه های شعرش از همان زمان خودش در دست هست که در آن ها شکل های متفاوتی از اشعارش پیدا می شود.

مثلا در بیاض علاء مرندی که همزان با قوت حافظ نوشته شده، شعر معروف با مدعی مگویید اسرار عشق و مستی/ تا بی خبر بمیرد در درد خودپرستی به شکل برعکسش ضبط شده؟با مدعی بگویید احوال عشق و مستی تا بی خبر نمیرد در درد خودپرستیکاتب های باسواد، کاتب های بی سوادبعد از خود استاد حافظ، می رسیم به کاتب های نسخه های خطی.

کسانی که در دنیای قدیم حکم دستگاه فتوکپی را داشتند و به سفارش این و آن، کتاب ها را رونویسی می کردند.

بعضی از این کاتب ها، کم سواد یا تندنویس یا بی حوصله بودند یا اصلا در مصرف روغن چراغ صرفه جویی می کردند و نصف شب ها در نور کم می نوشتند و در نتیجه، چیزی را جا می انداختند یا غلط و غلوط می نوشتند و بعدا بقیه هم از روی همان ها نوشته اند و همین شد سند.

یک گروه دیگر از کاتبان نسخه های خطی، برعکس زیادی باسواد بودند و روغن چراغ و باقی سور و ساتشان هم مهیا بوده و به شعر حافظ اضافه و آن را دستکاری هم کرده اند؛ مثلا در غزل معروف ما بدین در نه پی حشمت و جاه آمده ایم مصرف آبرو می رود ای ابر خطاپوش ببار را تمام نسخه های کهن ابر خطاشوی ضبط کرده اند که طبیعی هم هست، باران همه چیز را می شود؛ اما از یک حایی به بعد، در نسخه های خطی این عبارت شده ابر خطاپوش .

معلوم است که این وسط یک کاتب، حرکتی زده است.

کدام نسخه؟ کدام تصحیح؟همه این ها دست به دست هم داده تا تعداد بسیار زیادی نسخه خطی از دیوان حافظ داشته باشیم که هرکدام اتلاف هایی با هم دارند.

برای حل مشکل و رسیدن به اصل شعرهای حافظ، استادهای فن چند تا راه حل دارند: یکی این که بگردیم یک نسخه قدیمی تر و کم غلط تر پیدا کنیم، آن را بگذاریم جلوی رویمان و با کمک چند تا نسخه کمکی دیگر، گیرهایش را بگیریم.

این کار را اول علامه قزوینی و دکتر قاسم غنی در سال 1320 انجام دادند و 18 نسخه را گذاشتند جلوی رویشان و تصحیح معروفشان را منتشر کردند.

تصحیح دکتر ناتل خانلری (با 14 نسخه) و دکتر نیساری (با 51 نسخه) هم از معروف ترین نمونه های این دسته اند.

اما یک گروه دیگر از اساتید هم هستند که می گویند کار ادبی مثل سیاست نیست که بخواهیم رای بگیریم؛ به فرض اگر صد تا نسخه یک عبارت غلط را از روی دست هم نوشته باشند، تکلیف چیست؟ یعنی جز این نسخه ها، باید به ذوق و سلیقه و سواد خودمان هم اتکا کنیم.

از کسانی که ایده تصحیح ذوقی را انجام دادند، مرحوم انجوی شیرازی بود که می گفت حافظ شیرازی بوده و یک شیرازی شعرش را بهتر می فهمد و مثلا در بیت سایه ای بر دل ریشم فکن ای گنج روان/ که من این خانه به سودای تو ویران کردم آن نسخه هایی که نوشته اند گنج مراد اشتباه کرده اند، چون هنوز هم در شیراز افسانه ای هست که گنج های خسرو پرویز پس از مرگش مثل اموال قارون در خاک فرورفت و به این راحتی هم نمی شود پیدایشان کرد و مدام زیر زمین در حرکتند، اما ممکن است موقع حرکت گنج از برخورد سکه های طلا به یکدیگر سر و صدایی شنیده شود و این جور قوت ها باید سریع یک میخ بزرگ به محل صدا زد تا گنج را متوقف کند.

برای همین، بعضی از ملت آن قدر به هوس گنج روان به خانه میخ می کوبیدند که خانه خراب می شده و حفاظ با همین تصویر شعر گفته.

هوشنگ ابتهاج، یا سایه شاعر هم در تصحیحش گفته ضمن توجه به نسخه های خطی، باید ضبطی را انتخاب کرد که شاعرانه تر باشد و مثلا مصرف معروف از آن گناه که نفعی رسد به غیر چه باک را این طور آورده: از آن گناه که خیری رسد به غیر چه باک که خیر و غیر با هم جناسی دارند.

پیشنهاد سرآشپزاین جزییات را گفتم تا بدانید که کار انتخاب آن قدرها هم ساده نیست.

با این حال پیشنهاد نگارنده، یکی از تصحیح های نیساری، سیاه یا انجوی شیرازی است.

دلیلش هم اعتبار آن ها و در عین حال سادگی استفاده از آن هاست که پایین صفحاتشان از علایم عجیب و غریبی که فقط به درد استادها می خورد، خبری نیست.

به جز این ها، یک پیشنهاد ویژه سرآشپز هم داریم، مرحوم سید محمد قدسی، سال 1276 شمسی در بمبیی چاپی از دیوان حافظ به دست داد که ترکیبی از کار علمی نسخه شناسی و ذوق یک شاعر شیرازی بود.

از این دیوان هم غافل نشوید.

به خصوص که توضیحات خوبی هم در پای صفحاتش دارد که به فهم شعر حافظ کمک می کند.

دیوان حافظ قدسی را یک بار حسین پژمان بختیاری، شاعر معاصر رویش کار کرد و با توضیحات مفید بیشتری منتشر کرد که به تصحیح پژمان معروف است.

یک بار هم دکتر ذوالفقاری آن را با حروفچینی جدید و کشف الابیات و به خصوص با جداول ساده و مقایسه ای با چاپ های قزوینی، خانلری، سایه و نیساری در پای هر غزل منتشر کرده است.

این یکی را بگیرید که دیگر هرچه خوبان همه دارند است.


کلید واژه ها: حافظ - کاتب - بازار - کتاب - سواد - تاریخ - تفاوت - قدیمی ترین - شاعر - قدیم - خبرگزاری - مولانا - گلستان - بوستان - همیشه - امیری - معروف - قدیمی - شکایت - نامه - درست - هایی

آخرین اخبار سرویس:
از سلبریتی ها خبری نیست/نمی دانیم پول های مردم را کجا هزینه کرده اند

مصاحبه مطبوعاتی آقای روحانی تا دو هفته دیگر

تیپ رضا عطاران روی پوستر «مصادره» +عکس

دیدار استاندار قزوین با همسران دو جانباز 70 درصد

محفل انس با قرآن با حضور قاری بین المللی برگزار می شود

امروز دشمنان به سراغ تحریف و تغییر واقعیت ها رفته اند

شباهت های اطلاع رسانی خبرنگاران با رسالت حضرت زینب کبری(س)

پیام تسلیت صالحی به فریدون عباسی

ترامپ، برجام و چهار ماه پر چالش!

مجلس در نظارت بر اجرای احکام قانون بودجه کوتاهی کرده است

انتقاد از تاخیر دولت در ارائه لایحه جامع انتخابات

اولین نمایشگاه بین المللی جامع دریایی ایران آغاز به کار کرد

دومین نشست فصلی زنان حزب کارگزاران برگزار می شود

مقامات فرانسه بدون عذرخواهی نباید به ایران سفر کنند

12 تخلف دولت در اجرای «قانون اصل44» به قوه قضاییه ارسال شد

نمازجمعه این هفته تهران به امامت «موحدی کرمانی» اقامه می شود

رزمایش مشترک محمد رسول الله (ص) ارتش پایان یافت

حضور ایرانی ها در شبکه های اجتماعی چگونه است؟

همایش بزرگ 3 هزار نفری دانش آموزی در آزادشهر برگزار می شود

طرح ساماندهی معابر مرزی کشور عادی بررسی می شود

نگاه مردم بین دعواهای سیاسی به سمت افراد خدمتگزار است/ مردم همچنان پای انقلاب ایستاده اند

نشست خبری روحانی تا دو هفته آینده برگزار می شود

«یارانه نقدی» کسانی که به دولت اطلاعات حساب بانکی ندهند قطع می شود

مونسان در حاشیه جلسه هیأت دولت: ساخت پلاسکو، نیازمند مجوز میراث فرهنگی است

جلوگیری از رأی گیری برای تشکیلات جدید

لایحه بودجه 97 یکشنبه آینده در دستور کار قرار می گیرد

فائزه هاشمی: من فمینیستم، روحانی اصولگرا است (+فیلم)

تاکید نماینده رودبار برای تسریع در تکمیل آزادراه قزوین - رشت

ده چیز ضروری که باید در خودروی خود داشته باشید

پول خرید دکل نفتی نزد کیست؟

توضیحی درمورد اجماع رهبرانقلاب و هاشمی درباره آقای جوادی آملی/ آقا در سلامت کامل هستند/ بنیاد مستضعفان چه برنامه هایی برای محرومان دارد!

مقابله سیاسی و اقتصادی با قاچاق کالا

فرهنگ صحیح مصرف آب در جامعه ترویج و نهادینه شود

شهید باقری در مدت کوتاهی، استراتژیست جنگ شد

استخدام فروشنده آرایشی و بهداشتی بصورت تمام وقت در اصفهان

استخدام اپراتور چاپ هیلیو با تجربه در ترکیب رنگسازی

طلاب برای تهذیب نفس برنامه ریزی کنند

کتاب «حضرت محسن در آیینه شعر» رونمایی شد

استخدام کارمند تمام و نیمه وقت خانم در البرز

استخدام نقاش ماهر بصورت نیمه وقت در تهران

حضور همسر آیت الله هاشمی رفسنجانی در عروسی فرزند شهید مطهری

استخدام فروشنده آقا جهت فروشگاه مبلمان در اصفهان

مجلس برای کمک به کولبران دست به کار شد /گزارش تخلف اجرای قانون سیاست های اصل 44 به قوه قضاییه رفت

پرستاران قدر جایگاه خود را بدانند

استخدام قالبساز، کمک قالبساز و فرزکار آشنا به قالبسازی در تهران

اعلام فهرست مدارس و رشته محل های سطح سه حوزه خواهران

کنایه تلویحی جلیلی به احمدی نژاد با هشتگ «دولت سایه» /عکس

کشورهای دنیا برای برطرف کردن آلودگی چه می کنند؟

آستر جیب در شورا حاشیه ساز شد/ اصلاح طلبان سهم زنان را در شورا به درستی ندادند

سونای خشک در دل کوه های برفی ایتالیا! + عکس

«سراب ذهاب» مستندی با موضوع زلزله زدگان کرمانشاه

تشکیل شورای مشورتی حق نمایندگان مجلس است

استخدام راننده بدون اتومبیل جهت آژانسی در تهران

رییس مرکز خدمات حوزه های علمیه کشور به قزوین سفر می کند

احتمال یک زلزله بزرگ در مشهد

حراست شهرداری: مدرک 2 هزار نیروی ناگهانی استخدام شده در شهرداری «دیپلم» است/ همه تخلفات که مالی نیست

کنایه سعید جلیلی به احمدی نژاد با هشتگ «دولت سایه» + عکس

شوخی بازیگر سرشناس هالیوود با ملانیا ترامپ در نشست داووس

اعلام برنامه مسابقات کشتی فرنگی جام تختی

ترامپ سامسونگ را متهم کرد

کدام پایه تحصیلی برای آغاز یادگیری زبان انگلیسی مناسب تر است؟

رییس دانشگاه اصفهان، درباره فعالیت های بین المللی این مرکز علمی می گوید

سطح پایین طلاق بهترین شیرینی ازدواج دانشجویی است

اجرای طرح انتقال آب خزر به سمنان مبنای قانونی ندارد

سبک درست در کنار عمل به آموزه های دینی، عامل نشاط زندگی زناشویی است

تربیت اولین حافظ کل شهرستان طارم در روستای تسکین/ مسئولان حالی از خانه های قرآن روستایی نمی پرسند

ضرورت مناظره با سلفیه بررسی می شود

مطبوعات باید احساس امنیت کنند

انتقال فرهنگ ایثار و شهادت به نسل جوان یک ضرورت است

نمایشگاه عکس و پوستر انقلاب در اردبیل برگزار می شود

ساماندهی وضعیت کارخانه سیمان خزر دارای اهمیت ویژه ای است

هزینه های جاری بودجه دولت را می بلعد

هزینه های جاری بودجه دولت را می بلعد

فرماندار دیر: شورا و شهرداری به همدلی نیاز دارند

رونمایی تندیس یکی از مفاخر گیلان 57 اجرا در جشنواره فجر رشت

احسان درخشان نسب به عنوان شهردار جدید شهر شهریار منصوب شد

مهر خروج ویژه مشمولین ؛ تسهیلات ویژه وزارت خارجه برای تردد فارغ التحصیلان مشمول ایرانی در دانشگاه های خارج از کشور

وضعیت دینداری در آخرالزمان/پیامبر(ص) آرزوی دیدار چه کسانی را دارد؟

علت وقوع حادثه نفتکش سانچی درعرصه بین المللی درحال پیگیری است

سالک: هیات رییسه مجلس سوال 180 نماینده از رییس جمهور را اعلام وصول کند

تقدس های مربوط به حرفه پرستاری حفظ شود

امام جمعه کرمانشاه: پرستاران جایگاه بالایی نزد خداوند دارند

هزینه های جاری بودجه دولت را می بلعد

بانک صنعت و معدن با راهبرد تولید محوری در مسیر تحقق اقتصاد مقاومتی حرکت می کند

استفاده از توانمندی بسیج در حل مشکلات/باید به سمت اقتصادی با مصرف آب کمتر برویم

دوره آموزشی شادی و نشاط ویژه مدیران اجرایی و ارشد استان کرمان+گزارش

اروپایی ها از بهانه جویی های آمریکا در برجام سوءاستفاده می کنند/ برابر هر اصلاح یا نقض عهدی روش متقابل خواهیم داشت

مطهری: لایحه بودجه 97 یکشنبه آینده در دستور کار قرار می گیرد

آذربایجانی: علم دینی ضرورت معرفتی و کاربردی است/ باقری: مفهوم علم دینی در جامعه ما بسیار مخدوش است

جایگاه سمن ها درنقش آفرینی اقتصادی و اجتماعی تقویت شود

مردم عمل می خواهند نه وعده/ برخی سیاست های مسئولان منطبق بر فرهنگ اسلام نیست

صورت جلسه تاریخی نبودن محوطه شرکت نفت را منتشر کنید

ساخت آثار موسیقی فاخر و فعالیت ارکستر سمفونیک در البرز

تاکید نماینده دهلران بر مدیریت ریزگردها در استان ایلام

رژه اقتدار یگان های شناور نیروی دریای ارتش جمهوری اسلامی ایران برگزار شد

معاون استاندار ایلام: برنامه های دهه فجر باید متنوع و جذاب باشد

اعلام زمان بررسی بودجه 97 در صحن مجلس

22 بهمن روز تجدید بیعت با ارزشهای انقلاب و آرمانهای رهبری است

توضیح مسوول نقل و انتقالات باشگاه در خصوص محرومیت و ادعاهای مهدی طارمی

وضعیت مدارس جنوب سیستان و بلوچستان بحرانی است

کدام چاپ از «حافظ» را بخوانیم؟

کدام چاپ از «حافظ» را بخوانیم؟