مطالب مرتبط:
روحیه جهادی جوانان انقلابی ستون های نظام را مستحکم کرده است
روحیه جهادی جوانان انقلابی ستون های نظام را مستحکم کرده است
سردبیر استان های خبرگزاری فارس: آیت الله حسنی نماد روحانیت انقلابی است/ ایشان چهره ای فروزان در تاریخ انقلاب اسلامی است
حاجی بابایی پیام عاشورا انقلابی بودن و انقلابی ماندن در بحرانی ترین صحنه های تاریخ است
اقدام انقلابی در برابر نقض برجام، بهترین پاسخ به سخنان رییس جمهور آمریکا/ ایستادگی و مقاومت؛ گفتمان امام راحل و انقلاب اسلامی
5 + 1
یارانه ها
مسکن مهر
قیمت جهانی طلا
قیمت روز طلا و ارز
قیمت جهانی نفت
اخبار نرخ ارز
قیمت طلا
قیمت سکه
آب و هوا
بازار کار
افغانستان
تاجیکستان
استانها
ویدئو های ورزشی
طنز و کاریکاتور
بازار آتی سکه
شنبه، 1 مهر 1396 ساعت 02:312017-09-22سياسي

نهادی انقلابی یا ساختاری در راستای عرفی سازی مجمع تشخیص مصلحت نظام؛ مرز میان مصلحت و عرفی شدن


از ابتدای تشکیل مجمع تشخیص مصلحت، بسیاری این دغدغه را داشتند که وجود چنین سازوکاری درنهایت به جای راهگشایی برای نظام اسلامی به عرفی شدن قوانین و احکام اسلامی بیانجامد و فلسفه تشکیل حکومت اسلامی را زیر سؤال ببرد! - تشکیل حکومت اسلامی در سال 1357 نقطه عطفی در تاریخ فقه شیعه به حساب می آید؛ فقهی که علی رغم پرداختی غنی به مسائل اجتماعی و سیاسی تاکنون فرصتی نیافته بود تا خود را به منصه ظهور برساند، این بار مجالی برای به رخ کشاندن ظرفیت های خود پیدا نمود تا سخنی جدید در نحوه اداره جامعه را به میان آورد.

درعین حال ازجمله ظرایف فقهای شیعه ای که در ایران دست به تشکیل حکومت زدند آن بود که ساختارهای موجود در اداره جامعه را نیز پیش از آن به وجود آمده بود، نفی نکرده بلکه در آن دست به تغییرات زدند و با تکیه بر همان رویه ها سعی در جانمایی فقه و سایر معارف اسلامی در آن داشتند.

بر همین اساس بود که برای قانون گذاری نیز وجود قوه مقننه و مجلس شورا را نیز به رسمیت شناختند و با قرار دادن نهادی به نام شورای نگهبان-متشکل از فقها و حقوقدانان- سعی در رفع دغدغه مغایرت قوانین با شرع مقدس را دنبال نمودند.

اما ادامه کار این دو نهاد مسئول تهیه و تایید قوانین در کشور، باکمی چالش و اصطکاک مواجه گردید و تصویب قوانینی چون قانون کار و مسئله مربوط به مالکیت اراضی، نشان داد که در مواقعی این ساختار پاسخگو نیست و نیاز به سازوکاری است که بتوان به نحو بهتری جامعه را اداره کرد.

بدین ترتیب بود که نهادی به نام مجمع تشخیص مصلحت نظام به عنوان ساختار پیش برنده در بطن جمهوری اسلامی ایران متولدشده و تا به امروز به کار خود ادامه داده است.

نگاهی به چرایی تشکیل و جایگاه قانونی مجمع تشخیص مصلحت تشکیل این مجمع به لحاظ تاریخی فراز و نشیب و سیر خاصی داشته است.

یکی از مهم ترین مسائل کشور در دهه ابتدایی پیروزی انقلاب مسئله تطابق مصوبات مجلس شورای اسلامی با موازین شرع و قانون اساسی و چالش هایی در این زمینه بوده است.

حضرت امام (ره) ابتدا و در سال 1360 طی نامه ای اجازه دادند نمایندگان مجلس مواردی را که بر اساس مصلحت نظام تشخیص می دهند بارأی اکثریت و با تصریح به موقت بودن تا وقتی که موضوع محقق است تصویب و اجرا کنند و ازنظر ایشان : آنچه در حفظ نظام جمهوری اسلامی دخالت دارد که فعل یا ترک آن موجب اختلال نظام می شود و آنچه ضرورت دارد که ترک آن یا فعل آن مستلزم فساد است و آنچه فعل یا ترک آن مستلزم حَرَج است پس از تشخیص موضوع به وسیله اکثریت وکلای مجلس شورای اسلامی، با تصریح به موقت بودن آن مادام که موضوع محقق است، و پس از رفع موضوع خودبه خود لغو می شود، مجازند در تصویب و اجرای آن.

[1] اما ادامه مسائل و مناقشات باعث شد امام خمینی (ره) در سال 1366 طی حکمی دستور تشکیل مجمع تشخیص مصلحت نظام را برای حل اختلافات صادر نمایند و نخستین وظیفه آن را چنین تبیین نمایند که : درصورتی که بین مجلس شورای اسلامی و شورای نگهبان شرعاً و قانونا توافق حاصل نشد، مجمعی برای تشخیص مصلحت نظام اسلامی تشکیل گردد؛ و در صورت لزوم از کارشناسان دیگری هم دعوت به عمل آید و پس از مشورت های لازم، رأی اکثریت اعضای حاضر این مجمع مورد عمل قرار گیرد.

[2] و بدین ترتیب بود که در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران -اصلاحیه سال 1368- نهاد جدیدی به نام مجمع تشخیص مصلحت نظام برنهادهای موجود مؤثر در تشکیلات حکومتی نظام جمهوری اسلامی ایران افزوده شد.

اصل 112 اصلاحی قانون اساسی تشکیل این نهاد و هدف از تشکیل آن را اعلام می دارد.

این مجمع که به دستور رهبر و زیر نظر او تشکیل می شود و اعضای آن را معظم له تعیین می نماید علاوه بر اینکه عنوان بازوی مشورتی رهبر را دارد، در تصویب و تایید قوانین نیز نقش دارد و در برخی موارد سرانجام تصویب نهایی قانون به نظر آن مجمع موکول شده است.

مجمع تشخیص مصلحت نظام؛ نهادی انقلابی یا ساختاری در راستای عرفی سازی دین؟! اگرچه کار ویژه این نهاد انقلابی از ابتدای آن کاملاً مشخص بود و آن روزگاران برای تشخیص احکام اولیه و ثانویه کار خود را آغاز نمود اما از ابتدای تشکیل مجمع تشخیص مصلحت، بسیاری این دغدغه را داشتند که وجود چنین سازوکاری درنهایت به جای راهگشایی برای نظام اسلامی به عرفی شدن قوانین و احکام اسلامی بیانجامد و فلسفه تشکیل حکومت اسلامی را زیر سؤال ببرد! این دغدغه زمانی رسمیت بیشتری پیدا می کند که در نظر داشته باشیم تا پیش از به وجود آمدن چنین رویه ای طبق قانون اساسی ،تشخیص شورای نگهبان همواره ملاک و اعتبار شرعی قوانین بود در صورت مشاهده کوچک ترین مغایرتی میان قوانین موضوعه و احکام دینی، نظر به رد قانون می دانند و جای شک و شبهه ای باقی نمی گذاشتند.

این دغدغه- که کاملاً درست و بر حق مطرح شده است- در حالی بیان می گردد که با نگاهی کوتاه به فقه شیعه و رهنمودهای مقام معظم رهبری به اعضای شورا تا اندازه زیادی مرتفع شده است و می توان از رهگذر چنین ساختاری نیز به تأمین اهداف شارع مقدس پرداخت.

از همین رهگذر میرزای قمی در قوانین در تعریف مصلحت می فرماید: مراد از مصلحت، دفع ضرر و کسب منفعت برای آخرت و دنیا است .

بعضی از معاصرین نیز معتقدند: مصلحت هم به لحاظ وزن ادبیاتی و هم در معنا، مانند منفعت است و برخی دیگر می گویند: مصلحت در لغت به معنای منفعت است و در اصطلاح علمای‏ شریعت عبارت است از منفعتی که شارع مقدس آن را برای حفظ دین و نفوس و عقول بندگان موردتوجه قرار داده است.

[3] از سوی دیگر دایره مصلحت اندیشی فقیه نیز در فقه شیعه مشخص و معین هست؛ چنانکه میرزای نایینی در حوزه ی مصلحت اندیشی، حاکم را به مباح ها و رواها (به معنی اعم آن، یعنی حوزه ی احکام غیر الزامی) محدود کرده و گفته اند حاکم اسلامی می تواند در حوزه ی مباح ها و رواها به سنجش مصالح و پیش داشتن مصلحت اهم بپردازد و درنتیجه به کاری دستور دهد یا از آن بازدارد.

[4] شهید صدر نیز که از ایشان به عنوان نظریه پرداز منطقه الفراغ یاد می شود، پس از استدلال بر اینکه ولی فقیه در دوره ی غیبت حق تشخیص مصالح و قانون گذاری بر اساس آن را دارد می نویسد: هر کاری که نص شرعی بر حرام یا واجب بودن آن دلالت نکند، برای ولی امر، رواست که صفت و حکم ثانوی به آن بدهد.

پس اگر او از کاری که رواست، بازدارد آن کار حرام می گردد و اگر به آن دستور دهد، واجب می شود.

[5] گذشته از آن با نگاهی به آراء مقام معظم رهبری پیرامون تشخیص مصلحت درمی یابیم که این تشخیص نیز کاملاً قانونمند بوده و مشخصه های خاص خود را دارد.

در نگاه ایشان نه تنها باید مصلحت بودن مصلحت به تماماً و بارأی اکثریت قاطع مشخص شود، بلکه باید اهم بودن آن نیز اثبات شود و ایشان اهم بودن مصلحت را یکی از چارچوب های تشخیص مصلحت برشمردند.

[6] نکته مهم دیگر که موضوعیت می‎یابد موقتی و زمان‎مند بودن احکام مصلحتی است.

رهبر انقلاب در همین رابطه تصریح دارند که : باید دوره و زمان همه ی احکامی که به عنوان مصلحت صادر می شود، مشخص باشد.

[7] ایشان حتی در خصوص سیاست‎های کلی نیز تصریح دارند: مجمع تشخیص مصلحت نظام باید در عین تصویب و تثبیت سیاست‎های کلی نظام همواره آمادگی تغییر این سیاست‎ها بر اساس برخی اقتضائات داخلی و یا خارجی را داشته باشد.

[8] علاوه بر همه این موارد، در دیدار اخیر رهبر معظم انقلاب با اعضای مجمع، انقلابی ماندن از شاخصه های مهم این نهاد و ساختار معرفی شده است که همین موضوع نیز می تواند تضمین گر حفظ مصلحت در چارچوب های تعریف شده انقلاب اسلامی باشد.

ایشان در همین رابطه تصریح دارند که: مجمع تشخیص مصلحت، یادآور امام بزرگوار و فراورده ی انقلاب است، و در فرایند اداره و مدیریت کشور دارای تأثیر بسیار مهمی است؛ بنابراین باید تفکرات امام و انقلاب بر آن کاملاً حاکم باشد، انقلابی فکر و عمل کند و هیچ مصوبه، موضع گیری یا اقدامی متفاوت با مبانی اصلی انقلاب و میراث گران قدر امام از آن مشاهده نشود.

با در نظر گرفت این موارد درمی یابیم که اولاً چارچوب مصلحت در فقه شیعه دارای تعریف بسیار مشخص و دقیقی است و نمی توان قائل به اباحه فقه شیعه در رابطه با مصلحت بود.

در گام بعدی نیز تجربه مصوبات مجمع تشخیص مصلحت نظام و راهبردهای کلان حاکم بر آن به خوبی حکایت از آن دارد که مصلحت اندیشی نیز می بایست در چارچوب شرع مقدس و زیر پرچم انقلابی گری صورت بگیرد که از این رهگذر نیز نباید نگران زیر پا نهادن مقاصد شریعت باشیم.

مصلحت در سایه انقلابی گری است که می تواند میراث انقلاب را برای ملت و کشور حفظ کند به همین دلیل بود که مقام معظم رهبری در دیدار اخیر خود با اعضای مجمع بر این مورد تأکید بسیار داشتند: " مجمع باید صد در صد انقلابی، فکر و عمل کند و انقلابی باقی بماند.

" پی نوشت ها: [1] - صحیفه امام خمینی، جلد 15، صفحه 297.

[2] - همان، جلد 20، صفحه 463.

[3] - ره یافتی نو به ضوابط تشخیص مصلحت، از ضابطه تا فرآیند، فصلنامه سیاست های راهبردی و کلان، دوره 1، شماره 2، تابستان 1392.

[4] - نایینی، محمد حسین، تنبیه الامه و تنزیه المله، ص74.

[5] - صدر، محمدباقر، اقتصادنا، 726.

[6] - بیانات در دیدار رییس و اعضای دوره جدید مجمع تشخیص مصلحت نظام ، 20/1/1391.

[7] - همان.

[8] - بیانات در با دیدار اعضای دوره جدید مجمع تشخیص مصلحت نظام ، 17/1/1381.


کلید واژه ها: مجمع تشخیص مصلحت - اسلامی - مجمع تشخیص مصلحت نظام - مجلس شورای اسلامی - تشخیص - جمهوری اسلامی - ساختار - قوانین - نظام - قانون - مجلس - شورا - حکومت - شورای - اداره - جامعه - نمایندگان مجلس - جمهوری - نظام اسلامی - قانون اساسی - مصوبات مجلس - ایران - تاریخ - قانون کار - کشور - شیعه - اجتماعی - ابتدایی - تاریخی - اختلال

آخرین اخبار سرویس:
طرح اصلاح قانون حداکثر استفاده از توان تولیدی اعلام وصول شد + متن

دمشق - دیدار نماینده رهبری در سوریه با رییس عالی کلیسای مسیحی ارتدوکس

برگزاری پانزدهمین کنفرانس مجالس اسلامی در بورکینافاسو

رییس کمیسیون حمل و نقل و عمران شورای شهر تهران در گفت وگو با فارس: صالحی امیری می تواند در شهرداری تهران بماند

علت اصلی مشکلات عملکرد جزیره ای تیم اقتصادی دولت است

نایب رییس مجلس تاجیکستان: باید سیمای پاک اسلام را به دنیا نشان دهیم

آموزش کارآمدسازیِ رساله های علمی در کارگاهی تخصصی

عقب نشینی دشمنان را باید افزایش دهیم/ دشمن در بی تعادلی بازگشت ناپذیر گرفتار شده است

عظمت امروز مردم ایران نیازمند فردوسی است که آن را به حماسه بسراید/ وزارت ارشاد ذخایر ایران را به دنیا معرفی کند

مهمترین اخبار شبکه های اجتماعی استان سمنان در 2 روز گذشته

آتش نشانان متوفی هنوز شهید خدمت محسوب نمی شوند/دستگاه قضایی سریع تر به پرونده پلاسکو رسیدگی کند

واتس اپ با راهکاری جدید از بازنشر پیام های اسپم جلوگیری می کند

رانت در واردات است؛ نه حمایت از تولید داخلی

برخی کشورها در منطقه بازی خورده اند/ توصیه رهبری به افزایش روابط با پاکستان

شیوع شناسی اعتیاد در مناطق آزاد/ایجاد تشکل های کارگرنهاد با هدف کاهش اعتیاد

اعلام فراخوان دوره تربیت مربی قرآن پیش دبستانی کودک در مؤسسه فجرآفرین زاهدان

آغاز بکار ­دومین روز اجلاس مجالس کشورهای عضو سازمان همکاری اسلامی در تهران

نامه نمایندگان به رییس جمهور برای اعلام نرخ خریدتضمینی محصولات

شیخ «بشیر امباکی» رهبر مریدیه سنگال شد/ از شاگردی مکتب قرآن تا رهبری یک طریقت

چه خدماتی به خانواده کارکنان نفتکش سانچی تعلق می گیرد؟

ایران، خروج پیکرهای جانباختگان از نفتکش غرق شده را پیگیری می کند

سیاست خرید مستقیم گندم از کشاورز توسط کارخانه های تولید آرد، باید اجرا شود

تدوین برنامه ملی اقدام در حوزه حقوق شهروندی

استخدام نیروی خانم و آقا جهت رستورانی در اصفهان

معاونت مجتمع سما شیروان مسابقات طرح قدس (قرآن در سما) در سطح مدارس واحد را برگزار کرد

حاجی دلیگانی: در بررسی بخش تولید، دولتمردان به سراغ واقعیت ها نمی روند

استخدام کارگر ماهر جهت کارگاه رنگ کاری چوب در اصفهان

دانشگاه انقلاب اسلامی تعطیل بردار نیست

نشست هم اندیشی مسئولین سازمان دانش آموزی خراسان شمالی برگزارشد

تصویر رفتار سیاسی آیت الله هاشمی رفسنجانی از محتوای نامه های ارسالی به صدام حسین

استخدام پرسشگر میدانی در تحقیقات بازار امروز در تهران

تاکید استانداری مازنداران بر فعالیت کارمندان دولت در 6 روز کاری

سهام عدالت خودتان را نفروشید

چه خدماتی به خانواده کارکنان نفتکش سانچی تعلق می گیرد؟

پرونده ویژه مبارز کهنسال6/آیت الله دری نجف آبادی در گفت وگوی تفصیلی با فارس: هاشمی اعتدال را در برابر رادیکالیسم و تندروی اصلاح طلبان مطرح کرد/ در ماجرای قتل های زنجیره ای وزیر اطلاعات را هم دور زدند/ هاشمی تا آخر پای رهبر انقلاب ایستاد

قائم مقام سازمان اوقاف مطرح کرد فرهنگ پیاده روی اربعین حسینی نهادینه شده است/ تجلیل از خادمان اربعین در سازمان اوقاف

راهکارهایی برای مطالعه بیشتر

با موافقت نمایندگان عضویت همزمان نمایندگان در مجامع و شوراها محدود شد

رییس مجلس سوریه در کنفرانس بین المجالس اسلامی: رهبری جمهوری اسلامی همواره ما را به وحدت هرچه بیشتر تشویق و از ما حمایت می کنند

مهدی محمدی تشریح کرد آمریکا و اروپا در 120 روز آینده چه می کنند؟

نوجوانی «نفیسه روشن» قبل از عمل زیبایی و بهمراه زنی شبیه مادرش +عکس

رییس مجلس سوریه: قدردانی از رهبر ایران برای حمایت از سوریه /همه باید مقابل تروریسم بایستیم

جوابیه وزارت کشور در باره حق برگزاری تجمع و راهپیمای

کمک یک ونیم میلیاردی شهرداری به هیات یک مداح / راغفر: مسائل شائبه دار اقتصادی اغتشاش می آورد

آیت الله جوادی آملی: عظمت امروز مردم ایران نیازمند فردوسی است که آن را به حماسه بسراید/ وزارت ارشاد ذخایر ایران را به دنیا معرفی کند

نماز باران در قم اقامه می شود

مراسم ترحیم مرحوم احسان ابولی افسر دوم نفتکش سانچی (عکس)

نامگذاری خیابان یا مکانی به نام جان باختگان "سانچی"

اژه ای: این عقیده که دولت اسلامی کاری به جهنم و بهشت مردم ندارد، غلط است

بیانیه فدراسیون:حق با دستیار کی روش بود،معاون دبیرکل مقصر

نیروی انتظامی در اغتشاشات اخیر خوش درخشید و وظیفه اش را به خوبی انجام داد

یادواره شهید خلبان «فولاد داودی» در خلخال برگزار می شود

محسنی اژه ای: هدف نظام اسلامی شدن کل جامعه است

المان 200 شهید مفقودالاثر قزوین ساخته شود

برگزاری جلسه ستاد گرامیداشت دهه فجر کوهدشت

یادبود شهید «سیداحمد دیلم نصرت آبادی» در کرسی تلاوت علی آباد کتول

بازدید نمایندگان از زندان ها نباید نیازمند طی روند اداری پیچیده باشد/ هنوز با درخواست مجمع نمایندگان تهران برای بازدید از اوین موافقت نشده است

بومی سازی تجهیزات از اولویت های نیروهای مسلح است

جوابیه وزارت کشور در باره حق برگزاری تجمع و راهپیمای

گزارش کمیسیون ویژه در مورد قانون حداکثر استفاده از توان تولیدی قرائت شد

آیت الله مکارم شیرازی: چرا برای عمومیت مسئله نقد به سراغ معصومان می روید؟/ نباید جامعه را ملتهب کنید

چرا برای عمومیت مسئله نقد به سراغ معصومان می روید؟/ نباید جامعه را ملتهب کنید

رونمایی از تاریخ 8000 ساله همدان با سفال هایی که یک کشاورز پیدا کرد!

نمایندگان پیشنهادات شان را در خصوص گزارش کمیسیون حمایت از تولید ملی 48 ساعته ارائه دهند

جزییات قانون هوای پاک

ضرورت رسیدگی به مسائل داخلی برای بهبود نظام سلامت

صراحت؛ پایه هر نوع صلح در جهان اسلام

برگزاری نمایشگاه فرهنگی با مشارکت دانشجویان از اقوام مختلف در واحد علوم و تحقیقات

تمدید مهلت ثبت نام جذب اختصاصی تصدی منصب قضا سال 96

پروازهای فرودگاه مشهد از سر گرفته شد

آیا جشنواره فارابی باعث رشد و بالندگی علوم انسانی شده است؟

جذب 20میلیون گردشگر خارجی در برنامه چشم انداز ایران است

امروز؛ اختتامیه سیزدهمین کنفرانس مجالس کشورهای عضو سازمان همکاری اسلامی

سیزدهمین کنفرانس بین المجالس کشور های اسلامی امروز به کار خود پایان می دهد

بازار داغ بگم بگم ها در شورای شیشه ای همدان- میثم ناصرنژاد**

مهمترین اخبار شبکه های اجتماعی استان سمنان در 2 روز گذشته

ملاقات در فکه زندگی نامه شهید حسن باقری منتشر شد

رفع مشکلات مردم در اولویت کاری مدیران نهادهای اجرایی سمنان باشد

طرح اصلاح قانون حداکثر استفاده از توان تولید داخل اعلام وصول شد

تدابیر مهم جریان انقلاب اسلامی در مساجد شکل گرفت

دیدار با 10 خانواده شهید قرآنی تویسرکان انجام می شود

مهم ترین تورهای تفریحی ایران در نوروز

رقابت 320 نفر در مسابقات منطقه ای قرآن ناجا

گرامیداشت نابغه

چرا لشکر فاطمیون هدف بی بی سی و رسانه های خارجی قرار گرفت؟

استخدام دندانپزشک دارای شماره نظام پزشکی در یک درمانگاه

استخدام رستوران سفره ایرانی

استخدام شرکت مهر کوشا

استخدام دو نفر آشنا به کامپیوتر جهت منشی گری در خراسان رضوی

استخدام مهندس مکانیک و متالوژی مسلط به زبان انگلیسی در تهران

استخدام منشی خانم با فن بیان خوب در محدوده نیروگاه قم

استخدام دو نفر منشی خانم جهت آتلیه ای در خراسان رضوی

حرف هایی که زنان عاشق شنیدن شان هستند

سامانه رصد عملکرد دستگاه های همکار در حوزه کاهش آسیب های اجتماعی راه اندازی می شود

گجتی برای پیشگیری از بروز آلرژی

استخدام کارگر ساده جهت فست فودی در اصفهان

دختران جوان به هیچ وجه بازیگر نشوند

چاووش اوغلو: عملیات ترکیه در سوریه تنها محدود به عفرین نیست

استخدام نیروی ماهر و نیمه ماهر چهت یک آپاراتی در قم

توزیع شیر مدارس هنوز انجام نشده است/در شیر خام کمبود نداریم

نهادی انقلابی یا ساختاری در راستای عرفی سازی مجمع تشخیص مصلحت نظام؛ مرز میان مصلحت و عرفی شدن

نهادی انقلابی یا ساختاری در راستای عرفی سازی مجمع تشخیص مصلحت نظام؛ مرز میان مصلحت و عرفی شدن