مطالب مرتبط:
گلایه بخش خصوصی از آمار رسمی پرداخت تسهیلات تولید/ همه چیز گل و گلاب نیست
برگزیده شدن بخش دانشگاهی در بیست و پنجمین نمایشگاه قرآن
گزارش فارس/ بخش پنجم ترمینولوژی اجساد، سایه ها، روح الله زم حراجی در محله بدنام چندملیتی/ دریافتی روح الله زم از مراکز داخلی برای پروژه های سفارشی
خبر 14 / بخش اول / 29 خرداد 96
خبر14 / بخش دوم / 29 خرداد 96
5 + 1
یارانه ها
مسکن مهر
قیمت جهانی طلا
قیمت روز طلا و ارز
قیمت جهانی نفت
اخبار نرخ ارز
قیمت طلا
قیمت سکه
آب و هوا
بازار کار
افغانستان
تاجیکستان
استانها
ویدئو های ورزشی
طنز و کاریکاتور
بازار آتی سکه
سه شنبه، 30 خرداد 1396 ساعت 00:562017-06-19سياسي

نقد نظریه وحدت وجود ابن عربی - بخش اول نقدهای گیسودراز بر نظریه وحدت وجود ابن عربی


در این مقاله، پس از اشاره به احوال و آثار گیسودراز و وضعیت زمانه وی، انتقاداتش درباره نظریه وحدت وجود را بررسی کرده ایم.

- چکیده نظریه وحدت وجود یکی از بنیادی ترین مسائلی است که در حوزه تصوف و عرفان اسلامی مطرح شده است.

از دیدگاه عارفان، وجود حقیقی مخصوص ذات حق بوده و ممکنات تجلی آن وجود حقیقی هستند.

با ظهور ابن عربی، در سده هفتم این نظریه از تبیین های دقیق تری برخوردار شد، و بن مایه اصلی نظام عرفانی وی را تشکیل داد.

سیّد محمد گیسودراز، از عرفای مهم سده نهم در شبه قاره هند، با این نظریه مخالفت کرده است.

در این مقاله، پس از اشاره به احوال و آثار گیسودراز و وضعیت زمانه وی، انتقاداتش درباره نظریه وحدت وجود را بررسی کرده ایم.

در نهایت بر آنیم که گیسودراز به واسطه فضای تنزیهی غالب بر افکارش، اعتقادش به لزوم تفکیک بین اعتقادات دین اسلام و آیین هندو، راه نیافتن به عمق کلام ابن عربی درباره وجود مطلق مقسمی، و خلط میان اعتبارات وجود، گفتار وی در موضوع وحدت وجود را نقد کرده و به پیروی از علاءالدوله سمنانی، قائل به وحدت شهود شده است.

نظریه وحدت وجود یکی از بنیادی ترین مسائلی است که در حوزه تصوف و عرفان اسلامی مطرح شده است.

از دیدگاه عارفان، وجود حقیقی مخصوص ذات حق بوده و ممکنات تجلی آن وجود حقیقی هستند.

با ظهور ابن عربی، در سده هفتم این نظریه از تبیین های دقیق تری برخوردار شد، و بن مایه اصلی نظام عرفانی وی را تشکیل داد.

سیّد محمد گیسودراز، از عرفای مهم سده نهم در شبه قاره هند، با این نظریه مخالفت کرده است.

در این مقاله، پس از اشاره به احوال و آثار گیسودراز و وضعیت زمانه وی، انتقاداتش درباره نظریه وحدت وجود را بررسی کرده ایم.

در نهایت بر آنیم که گیسودراز به واسطه فضای تنزیهی غالب بر افکارش، اعتقادش به لزوم تفکیک بین اعتقادات دین اسلام و آیین هندو، راه نیافتن به عمق کلام ابن عربی درباره وجود مطلق مقسمی، و خلط میان اعتبارات وجود، گفتار وی در موضوع وحدت وجود را نقد کرده و به پیروی از علاءالدوله سمنانی، قائل به وحدت شهود شده است.

کلیدواژه ها گیسودراز؛ ابن عربی؛ وحدت وجود؛ وحدت شهود؛ عرفان اسلامی مقدمه نظریه وحدت وجود، از بنیادی ترین مسائلی است که عارفان در مباحثِ هستی شناسی عرفانی مطرح کرده اند و قائلان به آن معتقدند در سرای هستی فقط یک حقیقت وجود دارد و آن حق است؛ کثرات، تجلیات آن موجود حقیقی هستند که مجازاً موجودند.

وحدت وجود با ظهور ابن عربی در سده هفتم قمری به صورت منسجم، جلوه تازه ای پیدا کرد و بن مایه اصلی دستگاه عرفانی وی را تشکیل داد.

این دیدگاه، که محصول شهود عارفان است، در بین عمده مشایخ تصوّف، مقبولیت ویژه ای دارد.

در این میان، سید محمد گیسودراز، از مشایخ تأثیرگذار تصوف در هندوستان، با نظریه وحدت وجود ابن عربی سرسختانه مقابله کرده است.

وی در اندیشه عرفانی خود معتقد به وحدت شهود بود و متأثر از آرای علاءالدوله سمنانی است.

گیسودراز از جمله صوفیانی است که شمال هند و همچنین منطقه دکن را تحت تأثیر قرار داد.

1.

احوال و آثار گیسودراز و وضعیت زمانه وی سید صدرالدین ابوالفتح محمد حسینی (721-825 ه .

ق.

) مشهور به گیسودراز و خواجه بنده نواز ، از مشهورترین عارفان و شاعران در سده هشتم و نهم در شبه قاره هند است.

نیاکانش از مردم هرات بودند که به دهلی در هند مهاجرت کردند.

پدرش سید راجه ، مرید نظام الدین اولیا (متوفای 725 ه .

ق.

) بود.

گیسودراز تحصیلات ابتدایی اش را در دولت آباد دکن گذراند و ادامه تحصیلاتش را نزد استادانی چون سید شرف الدین کیتهلی و تاج الدّین مقدم در دهلی سپری کرد.

در تصوف به نصیرالدین چراغ دهلی (متوفای 757 ه .

ق.

) دست ارادت داد و 21 سال در ملازمت او بود و از اکابر خلفای شیخ نصیرالدین شد (برزگر، 1380: 21-29؛ سرور، 1894: 381-382؛ صدیقی، 1369: 46-51).

درباره لقب گیسودراز گفته اند یک بار با چند تن از مریدان دیگر، کجاوه شیخ نصیرالدین را برداشت؛ چون مویش دراز بود به کجاوه پیچید، اما برای خاطر مرشد به روی خود نیاورد و کجاوه را تا مسافتی طولانی حمل کرد.

شیخ نصیرالدین، پس از آگاهی از آن، وی را ستود و این بیت را خواند: هـر که مــرید سیـد گیســودراز شد والله خلاف نیست که او عشق باز شد (محدث دهلوی، 1383: 263-264؛ عبدالحی الحسینی، 1371: 152-154) گیسودراز به علت حملات تیمور گورکانی، به گلبرگه رفت.

گلبرگه، تختگاه بهمنیان دکن بود.

هنگامی که فیروزشاه بهمنی اطلاع می یابد که از جانب دهلی، سیدی عالی مقام به دکن تشریف آورده، سران دولت را به استقبال گیسودراز می فرستد و با احترام، وی را به شهر می آورند.

فیروزشاه اهل حکمت بود و چون سید را در علوم عقلی خالی دید، توجهی به وی نشان نداد.

پس از فیروزشاه برادرش، احمد، بر تخت نشست.

وی گیسودراز را بسیار محترم داشت و محلی را در حاشیه شهر گلبرگه برای وی و مریدانش آماده کرد (فرشته، 1301: 316-320؛ غوثی شطاری، 1994: 125-126).

گیسودراز در سال 815 ه .

ق.

در نودسالگی وارد گلبرگه شد و فقط ده سال در آنجا اقامت داشت.

وی در این مدت کوتاه مرکز چشتیه را در آنجا بنا نهاد و در نشر اسلام و طریقه چشتیه اهتمام ویژه ای داشت (آریا، 1365: 181).

گیسودراز، برخلاف سنت رایج چشتیان، زبان سانسکریت را فرا گرفت و از متون مقدس و حماسه های هندوان اطلاع پیدا کرد تا بتواند عقاید دینی هندویی را رد کند.

او همانند علاءالدوله سمنانی (سمنانی، 1366: 150-154) با برهمنان مناظره می کرد (گیسودراز، بی تا: 118-121؛ رِضوی، 1391: 284).

دلایل برهمنانی که با گیسودراز درباره عرفان هندوییسم مباحثه می کردند، مبتنی بر نظریه وحدت وجود بود (رضوی، 1391: 309).

این نظریه، از نگاه گیسودراز، به نوعی به بت پرستی می انجامد (گیسودراز، 1350: 62-63 و 151 و 259).

او خطر نفوذ اندیشه های هندوان، مانند وحدت وجود، را در مسلمانان هند احساس می کرد.

از این رو برای مقابله با نفوذ انحراف در عقاید اسلامی و نفوذ تعالیم ابن عربی، به ویژه وحدت وجود، آثار متعددی تألیف کرد.

وی، در آثار خود، نظریه وحدت وجود ابن عربی را نقد کرد (آریا، 1365: 180).

گیسودراز از مشایخ پرکار چشتیه به حساب می آید که شمار آثارش را تا 125 اثر نوشته اند.

وی در نظم و نثر فارسی مهارت داشت و آثارش را به فارسی و عربی نگاشته است.

برخی از آثار وی عبارت اند از: اسمار الاسرار یا اسماء الاسرار، جوامع الکلم، شرح زبده الحقایق، شرح رساله قشیریه، العقاید، شرح فقه اکبر، ترجمه و شرح فارسی آداب المریدین، جواهر العشاق، مجموعه یازده رسائل، مکتوبات، انیس العشاق، شرح تعرّف کلاباذی و .

(عبدالحی الحسینی، 1371: 155).

2.

ابن عربی از نگاه گیسودراز گیسودراز برای محو نفوذ ابن عربی در هند، عزمش را جزم کرد و با تمام همت با آموزه های وی مخالفت کرد.

به اعتقاد وی، ابن عربی در مراحل ابتدایی تجلیات ذاتی توقف کرده و هنوز انانیّتش باقی است.

بنابراین، کلماتی که از او صادر شده، زبان حال این مقام است (حسینی، 1365: 79).

از نگاه وی، تعالیم ابن عربی موجب تخریب دین شده است.

او می نویسد: این محیی الدینی که در معنا ممیت الدین است البته در تخریب دین کوشیده است (گیسودراز، 1364: 179).

گیسودراز، افزون بر مذمت و ردّ کلمات ابن عربی، عطار و مولوی، با سخنانی چون انا الحق و سبحانی ما اعظم شأنی و لیس فی جبتی الّا الله ، که از زبان حلاج و بایزید بسطامی صادر شده، نیز مخالفت کرده است.

وی می گوید گویندگان این کلمات دچار شرک جلی و وهم بوده اند و پیشوای پس افتادگان از راه کمال توحید هستند (همو، 1350: 45 و 41).

گیسودراز با آن دسته از آرای ابن عربی که به نظر او از آنها چنان برمی آید که فرودآمدن حق در ممکنات، به صورت وجودی واحد بر ایشان جلوه گر شده مخالفت می ورزید.

از این رو: 1.

نظریه وحدت وجود و یگانگی وجود حق با ممکنات را برنمی تافت و در آثار خود با این نظریه ابن عربی مخالفت کرده است.

وی با اظهار شگفتی از ابن عربی و پیروانش، معتقد بود آنان قادر به شناخت تنزّه حقیقی حق نیستند (همان: 22-23؛ همو، 1360: 22).

2.

گیسودراز با خرده گیری بر آرای ابن عربی در باب ولایت ، مبنی بر برتری ولایت بر نبوت، با علاءالدوله سمنانی هم رأی است.

به باور وی، ولایت، برتر از نبوت نیست.

ولیّ هیچ گاه به مرتبه نبی نمی رسد.

زیرا ابتدای درجه نبوت، انتهای درجه ولایت است (همو،1366،، 50 و 52).

3.

سید معتقد بود آموزه های ابن عربی در خصوص مسئله جاودانه نبودن عذاب در جهنم پذیرفتنی نیست.

زیرا برخلاف آیات قرآن کریم است (همو، 1360: 9؛ همو، بی تا: 132).

4.

انتقاد از ذاتی بودن اقتضائات اعیان ثابته و اینکه این باور موجب توقف سالک در سلوکش به سوی حق می شود (همو، 1364: 179).

با این همه، آثار متعدد گیسودراز در انکار آموزه های ابن عربی تأثیر اندکی بر صوفیان سرزمین هند داشته است.

زیرا آموزه های مکتب ابن عربی، همچنان در میان مشایخ تصوف هند گسترش یافته است (رِضوی، 1380: 307؛ همو، 1391: 278).

3.

وجودشناسی از دیدگاه گیسودراز گیسودراز در آثار خود آنچنان در صدد بیان آرای وجودشناسی خود برنیامده است.

عمده آموزه های وجودشناسی وی، در کتاب اسمار الاسرار بیان شده است.

در این اثر، درباره مباحثی همچون وجود حق، وجود ممکنات و نسبت آنها با یکدیگر سخن گفته شده است.

در ادامه آموزه های وجودشناسی وی را بیان می کنیم.

گیسودراز معتقد است در نظام هستی فقط وجود حق تحقق دارد.

ممکنات در حقیقت، مظاهر او هستند و غیر وجود حق نیستند.

وی می نویسد: جمیع ثنا و ستایش .

مر ذاتی راست که مستجمع جمیع صفات و مسمی است به جمیع اسماء، زیرا که همه موجودات، چون مظاهر اسماء الاهی باشند .

که غیر او در وجود نیست و سوای او در نمود، نه .

خود با خود عشق می بازد و با غیر نپردازد (گیسودراز، 1360: 2).

سید کسی را که عالم را غیر و ماسوای حق بداند گرفتار شرک جلی دانسته است.

زیرا از نگاه وی، عالم، ظهور حق و نور او است و شرک خفی آن است که در دل خطور کند که غیر حق موجود است و از مؤثر حقیقی عالم غفلت شود: شرک جلی آن بود که نام غیر بر زبان رانیم و عالم را ماسوای وی خوانیم.

و خفی آنکه خطره غیر در دل گذرانیم و تأثیرات را از اشیا دانیم و از مؤثر حقیقی غافل مانیم .

آنچه تو او را غیر، خوانی و غیر دانی (همان: 5).

بر اساس دیدگاه گیسودراز، حق در عین حال که تجلیاتی دارد، از لحاظ مقام ذات، بی نیاز از عالم است و بر صرافت اطلاق خود باقی است: ایمان آوردم به حقیقتی مطلق و به ذاتی منزه از لوث کثرت که با وجود تعینات و تقییدات، الآن کماکان بر صرافت اطلاق به حال خود است که إن الله لغنیٌّ عن العالمین (عنکبوت: 6) صفت او است .

غیرِ او عدم محض است.

وجود و نمودی ندارد و هو هو، لیس سواه (همان: 6؛ همو، 1360: 12-13).

سید معتقد است اگر انسان کثرات را به عنوان غیر می بیند، به دلیل در حجاب بودن انسان و چشم دوبین داشتن او است.

وی می نویسد: دو، یکی نشود و یکی، دو نگردد.

اما أحوَل چنین بیند؛ چشم دل را راست کن و هر چیزی را درست و راست بین، آنچنان که هست؛ کثرت از میان برخیزد.

خود را و جهان را نیست و نابود بینی و جز یکی را وجود نشناسی (گیسودراز، 1350: 49).

وی در بحث شناخت مقام ذات حق معتقد است احدی نمی تواند به معرفت ذات برسد.

حتی انبیا و اولیا نیز به آن مقام راه ندارند: ذات، حجابِ ذات [است]، وا دَردا! این حجابی است، هیچ رونده را از نبی و ولی برنخیزد.

ذات او را کسی ندید و نبیند و جز او، او را ندید و جز او، او را نشناخت.

با او جز او نیست (همان: 42).

وی درباره نسبت ماهیت حق با ذات حق، قائل به عدم زیادت ماهیت بر ذات و عینیت آن با ذات است و معنای لا هو الّا هو (نیست او مگر او) را همین می داند (همو، بی تا: 315؛ همو، 1350: 177).

مسئله دیگری که در آرای وجودشناسی سید گیسودراز اهمیت دارد، وجود ممکنات و نسبت آن با وجود حق است.

اساساً چه ارتباطی میان حق و ممکنات برقرار است؟ بررسی دیدگاه گیسودراز، در فهم بهتر نقدهای او بر نظریه وحدت وجود مؤثر خواهد بود.

گیسودراز، همچون سایر مشایخ تصوف، جهان را تجلی حق می داند که بهره شان از هستی، نمود بودن است (همو، 1360: 2 و 5؛ همو، 1350: 279).

ممکنات نیستیِ هست نما و جلوه حق است (همو، 1350: 272).

گیسودراز در یک تقسیم بندی کلی، موجودات عالم را به عالم صورت و عالم معنا تقسیم می کند؛ موجودات عالمِ صورت برخی با چشمِ ظاهر رؤیت می شوند، مانند موجودات عالم مُلک و طبیعت و بعضی همچون موجوداتِ ملکوتی و مجردات با چشم باطن دیده می شوند.

عالم معنا نیز رؤیت پذیر نیست، جز در تجلیات.

در واقع، عالم معنا، وجود حق تعالی است که خود را به صورت ظاهر و باطن آشکار کرده و خود، ورا و باطن آن است؛ یک وجود و یک نور است که به صورت های مختلف در ظاهر و باطن ظهور کرده است (همو، 1360: 2-3).

به باور گیسودراز، ممکنات، تجلی و فیض حق هستند نه خودِ حق.

فیض حق تعالی است که با عالم معیت دارد (همو، 1360: 10).

حق، وجودی ورای وجود ممکنات دارد (همان: 259-260؛ همو، 1364: 256) و نسبتی میان ممکن حادث و خداوند قدیم وجود ندارد (همو، 1350: 23 و 111 و 195).

وی می نویسد: محمد حسینی می گوید .

فیض او است تعالی به همه صور و اشکال متصور و متشکل، و ورای این وجودات، وجودی است (همو، 1360: 22).

خواجه بنده نواز با توجه به قاعده فلسفی الواحد می گوید از حق فقط یک تجلی آشکار شده؛ کثرات از تکرار وجود حق پدید آمده اند.

از ضرب و انضمام یک در یک، یک در دُو الی غیر النهایه، کثرات ظهور کرده و در عین حال، یک، یک است و کثرات نیز از تکرار یک پدیدار شده اند.

یک، همان وجود حق است که سرّ ایجاد عالم است (همو، 1350: 4).

استفاده ای که گیسودراز در اینجا از قاعده الواحد کرده، برای بیان دیدگاه خود درباره این مطلب است که حق در مقام ظهور، بر احدیت خود باقی بوده و کثرات نیز ظهور یکتایی حق هستند؛ با این همه، حق ورای کثرات بوده و منزه از ترکیب و تعلق و اتصال و سریان در آنها است (همان: 30-31).

از نگاه گیسودراز، حق در ممکنات سریان ندارد، بلکه در آنها تعلق و تأثیر دارد.

حیثیت حق در نسبت با عالم، حیثیت تأثیری و حیثیت عالم در نسبت با حق، حیثیت تعلقی است.

عالم همواره محتاج حق بوده و حق نیز جهت تأثیری در نسبت با آن دارد (همان: 151-152).

4.

نقدهای گیسودراز بر نظریه وحدت وجود ابن عربی گیسودراز در دو موضع وحدت وجود را نقد کرده است: انتقاد نخست وی از استعمال خصوصیت اطلاق بر وجود خداوند است.

وی با برابردانستن وجود مطلق با وجود حق مخالفت کرده است.

دومین انتقاد گیسودراز به عینیت خداوند با اشیا برمی گردد، که در کلمات ابن عربی و پیروانش رایج است.

هر دو انتقاد گیسودراز در سخنان علاءالدوله سمنانی دیده می شود (سمنانی، 1362: 277؛ جامی، 1370: 489-490) و سید به پیروی از سمنانی با وحدت وجود ابن عربی مخالفت کرده است.

تأثیرپذیری سید از سمنانی منحصر در انتقاد از نظریه وحدت وجود نمی شود، بلکه، در سایر اشکالاتی که بر آموزه های ابن عربی همچون برتری نداشتن ولایت بر نبوت کرده نیز، ردّ پای سخنان عارف سمنانی و نظام تنزیهی حاکم بر آموزه های وی به چشم می آید.

در کلمات ابن عربی از حق تعبیر به وجود مطلق شده است.

ابن عربی مصداق حقیقی وجود را حق می داند که چون مطلق است، متصف به هر صفتی می شود (ابن عربی، بی تا: 540؛ فناری، 1374: 104-105).

در سخنان شارحان نظریه وحدت وجود ابن عربی، گاه، وجود مطلق، به کلی طبیعی تشبیه شده است.

گیسودراز تعبیر مطلق را برای وجود حق، و تشبیه آن به کلی طبیعی را برنتافته و می نویسد: محیی الدّین ابن اعرابی و متابعان او چنین گویند که ورای این وجودات، موجودی نیست.

هم از این مطلقِ مقید گویند و او را کالکلّی الطبیعی نامند (گیسودراز، 1350: 23؛ همو، 1360: 8).

سید معتقد است تجلی حق مطلق است نه وجود حق؛ وجود حق منزه از اطلاق و تقیید است.

خداوند ورای همه مخلوقات و محیط بر همه است.

گیسودراز نتیجه تشبیه حق به کلی طبیعی را این می داند که حق، ورای مخلوقات خود حقیقتی نداشته و در مقام تحقق خارجی وابسته به افراد خود، یعنی ممکنات، می گردد.

چنین مطلبی برخلاف حقیقت وجود خداوند و شأن تنزیه و تعالی اوست.

وی می نویسد: شیخ محیی الدین اعرابی و چند طایفه متابعان او می گویند که ورای این وجودات، وجودی دیگر نیست هم از این، او را مقیدِ مطلق گوید و ممکن الوجود گوید.

مقیدِ مطلق او را گفتن درست نیست که والله من ورائهم محیط است، فیض او مطلق است (همان: 31-32 و 65 و 272؛ همو، 1364: 70 و 465).

گیسودراز، سخن ابن عربی درباره وجودِ مطلق را نازل تر از شطحیات حلاج و بایزید دانسته و شرک آن را شدیدتر از کلام ایشان می داند (همو، 1350: 41).

وی، دیدگاه طرفداران وحدت وجود درباره سریان وجودی، احاطه و معیّت ذاتی حق با ممکنات را انکار کرده است.

از دید وی، نتیجه کلام محیی الدین در وجود مطلق دانستن حق و سریانش در عالم، معبود قرارگرفتن اشیا، حتی امور مذموم، است.

سید می نویسد: او سریان می گوید، ما سریان نمی گوییم، تعلّق و تأثیر می گوییم.

مقیدِ مطلق گفتن معنا ندارد، اما تعلق فیض، ره عقل و ره دین را مستقیم می برد .

و هم از اینجا است هیچ چیزی نیست که او را معبود نساخته اند حتی الفروج و الذکر و الخنثی و الروث (همان: 151-152).

ابن عربی تعابیر فراوانی درباره وحدت وجود دارد، اما یکی از تعابیری که بسیار موجب بحث شده، عبارتی است که در فتوحات مکیه آمده: سبحان من اظهر الاشیاء و هو عینها (ابن عربی، بی تا: 2/459)؛ منزه است کسی که اشیا را خلق کرد، در حالی که خود عین آنها است .

انتقاد از این کلام محیی الدین در حاشیه نقادانه سمنانی وجود دارد (جامی، 1370: 489-490).

گیسودراز نیز بر این سخن اشکال کرده است.

از عینیت داشتن حق با اشیا در کلمات عارفان وحدت وجودی تعبیر به همه اوست شده است.

از نگاه ایشان، در عالم به هر سو رو شود، غیرحق دیده نمی شود، به تعبیر قرآن کریم: فأینما تولّوا فثم وجه الله (بقره: 115).

همه جا اوست، بلکه همه چیز اوست.

او جامع اضداد است.

چنان که وقتی به ابوسعید خراز (متوفای 279 ه .

ق.

) گفته شد: به چه چیز خدا را شناختی؟ ، پاسخ داد: به جمع کردنش بین اضداد ؛ و سپس این آیه را تلاوت کرد: هو الأوّل والآخر والظاهر والباطن (حدید: 3) (ابن عربی، 1370: 512).

گیسودراز، کسانی را که سخن از عینیت حق با اشیا می گویند و حق را به مرحله خلق تنزل می دهند، مشرک می داند؛ شرکی که خود ایشان متوجه آن نیستند.

وی می نویسد: و آنکه عین الاشیاء گوید به عزت او، به جلال او، به شرکی مبتلا است که او را از شرک، شعوری نه و او را از او بدو ظهوری نه (گیسودراز، 1350: 42).

گیسودراز در دو جا از نظریه وحدت وجود ابن عربی انتقاد کرده است؛ نخست در مطلق خواندن وجود حق و تشبیه آن به کلی طبیعی و دیگری در مسئله عینیت حق با اشیا.

در مقام بررسی و نقد، اشکالات کلام وی را تبیین می کنیم و نتیجه خواهیم گرفت که وی، به دلیل تفکیک قاطع میان اعتقادات دین اسلام و آیین هندو و تنزیه غالب بر نظام فکری اش و نیز واصل نشدن به عمق کلام ابن عربی، وحدت وجود را نقد کرده است.

مراجع قرآن کریم.

ابن ترکه اصفهانی، صائن الدین (1381).

تمهید القواعد، مقدمه و تصحیح و تعلیق: سید جلال الدین آشتیانی، قم: بوستان کتاب.

ابن عربی، محیی الدین (1370).

فصوص الحکم، تعلیقات: ابوالعلاء عفیفی، تهران: انتشارات الزهرا.

ابن عربی، محیی الدین (بی تا).

الفتوحات المکیه، بیروت: دار صادر.

اخلاقی، مرضیه (1382).

وحدت وجود و وحدت شهود ، در: حکمت سینوی، س8، ش26 و 27، ص86-111.

آریا، غلام علی (1365).

طریقه چشتیه در هند و پاکستان، تهران: کتاب فروشی زوار.

برزگر، محمد (1380).

گیسودراز ، دانش نامه زبان و ادب فارسی در شبه قاره (هند، پاکستان، بنگلادش)، به سرپرستی: حسن انوشه، تهران: بی نا.

جامی، عبدالرحمن (1370).

نفحات الانس فی حضرات القدس، مقدمه و تصحیح و تعلیقات: محمود عابدی، تهران: مؤسسه اطلاعات.

جوادی آملی، عبدالله (1387).

عین نضاخ (تحریر تمهید القواعد)[ابن ترکه]، تحقیق و تنظیم: حمید پارسانیا، قم: مرکز نشر اسراء.

حسینی، سید اکبر (1365).

تبصره الاصطلاحات الصوفیه، به تصحیح و اهتمام: سید عطاحسین صاحب، حیدرآباد دکن، چاپ سنگی.

الحسینی، عبدالحی بن فخرالدین (1371/1951).

نزهه الخواطر و بهجه المسامع والنواظر، حیدرآباد دکن: مطبعه مجلس دائره المعارف عثمانی.

رِضوی، سید اطهر عباس (1380).

تاریخ تصوف در هند، ترجمه: منصور معتمدی، تهران: مرکز نشر دانشگاهی، ج1.

رِضوی، سید اطهر عباس (1391).

چشتیه ، در: جلوه های معنویت در جهان اسلام، تهیه و تدوین: سید حسین نصر، ترجمه: فاطمه شاه حسینی، قم: انتشارات دانشگاه ادیان و مذاهب.

رفیعی قزوینی، سید ابوالحسن (1367).

مجموعه رسائل و مقالات فلسفی، تصحیح و مقدمه: غلام حسین رضانژاد، تهران: انتشارات الزهراء.

سرور، غلام (1894).

خزینه الأصفیاء، لاهور: مطبع کانپور.

سمنانی، رکن الدین احمد بن محمد بن احمد (1362).

العروه لاهل الخلوه والجلوه، تصحیح: نجیب مایل هروی، تهران: مولی.

سمنانی، رکن الدین احمد بن محمد بن احمد (1369).

مصنفات فارسی، به اهتمام: نجیب مایل هروی، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.

سمنانی، رکن الدین احمد بن محمد بن احمد (1366)، چهل مجلس یا رساله اقبالیه، تحریر: امیر اقبالشاه ابن سابق سجستانی، مقدمه، تصحیح و تعلیقات: نجیب مایل هروی، تهران: ادیب.

صدیقی، محمد سلیمان (1369).

پیدایش و گسترش سلسله چشتی در دکن ، ترجمه: محسن مدیر شانه چی، در: مجله دانش، ش23، ص44-50.

غوثی شطاری، محمد (1994).

گلزار ابرار: تذکره صوفیا و علما، مرتّبه محمد ذکی، پتنه، خدابخش، دهلی: اورینتل پبلک لابریری.

فرشته، محمد قاسم بن غلام علی (1301/1884).

تاریخ فرشته (گلشن ابراهیمی)، کانپور، چاپ سنگی.

فناری، محمد بن حمزه (1374).

مصباح الانس، تصحیح: محمد خواجوی، تهران: انتشارات مولی.

قونوی، صدرالدین (1362).

نصوص، تصحیح: سید جلال الدین آشتیانی، تهران: مرکز نشر دانشگاهی.

قونوی، صدرالدین (1381).

اعجاز البیان فی تفسیر ام القرآن، تصحیح: سید جلال الدین آشتیانی، قم: بوستان کتاب.

قیصری، محمدداوود (1375).

شرح فصوص الحکم، تصحیح: سید جلال الدین آشتیانی، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.

گیسودراز، صدرالدین ابوالفتح سید محمد حسینی (1350).

اسمار الاسرار، به تصحیح و تحشیه: سید عطاحسین صاحب، حیدرآباد دکن، چاپ سنگی.

گیسودراز، صدرالدین ابوالفتح سید محمد حسینی (1360 الف).

دیوان المسمی به انیس العشاق، به تصحیح و اهتمام: سید عطاحسین صاحب، حیدرآباد دکن، چاپ سنگی.

گیسودراز، صدرالدین ابوالفتح سید محمد حسینی (1360 ب).

رساله استقامه الشریعه بطریق الحقیقه (مجموعه یازده رسائل)، به تصحیح و اهتمام: سید عطاحسین صاحب، حیدرآباد دکن، چاپ سنگی.

گیسودراز، صدرالدین ابوالفتح سید محمد حسینی (1360 ج).

رساله تفسیر سوره فاتحه (مجموعه یازده رسائل)، به تصحیح و اهتمام: سید عطاحسین صاحب، حیدرآباد دکن، چاپ سنگی.

گیسودراز، صدرالدین ابوالفتح سید محمد حسینی (1360 د).

رساله حدائق الانس (مجموعه یازده رسائل)، به تصحیح و اهتمام: سید عطاحسین صاحب، حیدرآباد دکن، چاپ سنگی.

گیسودراز، صدرالدین ابوالفتح سید محمد حسینی (1361).

شرح رساله قشیریه، به تصحیح و اهتمام: حافظ سید عطاحسین صاحب، حیدرآباد دکن، چاپ سنگی.

گیسودراز، صدرالدین ابوالفتح سید محمد حسینی (1362 الف).

جواهر العشاق المعروف به شرح رساله غوث الاعظم عبد القادر گیلانی، به تصحیح و اهتمام: سید عطاحسین صاحب، حیدرآباد دکن، چاپ سنگی.

گیسودراز، صدرالدین ابوالفتح سید محمد حسینی (1362 ب).

مکتوبات، به تصحیح و اهتمام: سید عطاحسین صاحب، حیدرآباد دکن، چاپ سنگی.

گیسودراز، صدرالدین ابوالفتح سید محمد حسینی (1364).

شرح زبده الحقایق المعروف به شرح تمهیدات، به تصحیح و اهتمام: سید عطاحسین صاحب، حیدرآباد دکن، چاپ سنگی.

گیسودراز، صدرالدین ابوالفتح سید محمد حسینی (1366).

کتاب العقاید، به تصحیح و اهتمام: حافظ سید عطاحسین صاحب، حیدرآباد دکن، چاپ سنگی.

گیسودراز، صدرالدین ابوالفتح سید محمد حسینی (بی تا).

جوامع الکلم، به تصحیح و تحشیه: محمد حامد صدیقی، گلبرگه [هند]، چاپ سنگی، مطبع انتظامی پریس.

محدث دهلوی، عبدالحق (1383).

اخبار الاخیار فی اسرار الابرار، تصحیح: علیم اشرف خان، تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.

نویسندگان: مرتضی کربلایی: دانش آموخته رشته دکتری تصوف و عرفان اسلامی دانشگاه ادیان و مذاهب حامد ناجی اصفهانی: استادیار گروه فلسفه دانشگاه اصفهان پژوهشنامه مذاهب اسلامی شماره 5 ادامه دارد.

http://fna.

ir/KTPNHE نظرات دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط خبرگزاری فارس در وب سایت منتشر خواهد شد پیام هایی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد پیام هایی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط با خبر باشد منتشر نخواهد شد
کلید واژه ها: وحدت - عرفان - عربی - حقیقی - اسلام - اسلامی - آیین - محمد - نظام - صورت

آخرین اخبار سرویس:
پاسخ رهبر انقلاب به چند استفتاء/ بازیِ ورق به قصد غیر قمار

سعید رفیع پور، هاشم داداش پور ، علی اکبر تقوایی بازشناسی مفهوم شهر پایدار براساس رهیافت های مختلف اخلاق زیست محیطی با تأکید بر دیدگاه اسلام

یک مرد، سر آورد، فهمیدنش سخت است

هادی صادقی ، محمدامین خوانساری دیگرگروی اخلاقی: منظری قرآنی

هشدار بخش خصوصی به دولت دوازدهم

یادداشت/ حسین شمسیان فرصت دوباره

یادداشت/ حامد حاجی حیدری اتحاد اصولی توصیه هایی به دولت تازه تأسیس

رسانه و مفهومی نو از جامعیت مسجد

آیا تمام پیامبران الهی در سرزمین عربستان بوده اند؟

"شهید حججی" تمام معادلات دشمن را برهم زد/ "انتقامی سخت" در انتظار داعش است

مناطق محروم سردشت میزبان جهادگران سازندگی+تصاویر

متفکران به چه کار می آیند؟

درخواست تشدید حملات علیه دشمن دریمن

‍ اولین پست اینستاگرامی "واعظی" بعد از ترک وزارت ارتباطات

باید تلاش کرد انتخاب نخست رییس جمهور برای وزارتخانه ها رای اعتماد بگیرد

یادداشت/ علی جمشیدی واقعیت شما این بود

اس ام اس شهادت امام محمد تقی علیه السلام (7)

35 مسجد غیر فعال در همدان فعال می شود

انتقاد ترکان از عقب ماندگی سیستم نظام بانکداری

افضل بلوکی ، محمدعلی مصلح نژاد ارزیابی نظریه اطلاق اخلاق و نسبیت رفتار از دیدگاه شهید مطهری

شیوع بی تفاوتی سیاسی در اروپا

تصویر زیبا از دومین جزیره بزرگ ژاپن

تولید و اشتغال با تعامل همه ی وزارت خانه ها

یادداشت/ مهران ابراهیمیان خداحافظی با وصف عیش در مجلس!

پاسخ بهروز غریب پور به نامه حسین علیزاده

شیوع بی تفاوتی سیاسی در اروپا

برگزاری کنسرت گروه «آوای موج» با یاد محمود جهان

یاسر اسماعیلزاد امامقلی، حسنعلی احمدی فشارکی داعش و امنیت ایران با تکیه بر مکتب کپنهاگ

تصاویر صفحه نخست روزنامه های امروز کشور

فرشته ابوالحسنی نیارکی ، محمد نادری الگوی سعادت از دیدگاه خواجه طوسی

برنامه های دفاعی، موشکی و سپاه قدس حمایت می شود

تصاویر صفحه نخست روزنامه های امروز کشور

زهرا گواهی، زهرا رباطی کاربرد خیارات در تجارت الکترونیک

مستند زندگی پروفسور سمیعی در برنامه طلوع

شاخص به بالاترین نقطه در 3.5 سال گذشته رسید

عکس دیده نشده از مقام معظم رهبری در مشهد!

احسان کرمی در تالار وحدت می خواند

آیا اصلاح طلبان شکست خوردند؟ /فرماندهی تیم اقتصادی با کیست؟ جهانگیری یا نهاوندیان/وضعیت «18 +» برای نوجوانان/دولت بی طرف؟ /پرداخت دیه 4 ساعت پس از فوت/مهاجرت مغز ها به دانش آموزان رسید

اعضای خارجی داعش بیشتر از چه کشورهایی هستند؟

روانشناسی کودک،روانشناسی کودکان،روانشناسی کودک و نوجوان،روانشناسی رفتار کودک،تست هوش کودکان،شخصیت کودک

ابوالقاسم شهریاری، محسن خلیلی سنجش تساهل سیاسی و عوامل مؤثر بر آن

منافع دولت الکترونیک به جیب چه کسانی می رود؟

پدرم اگر زنده بود بی شک فردی شبیه حاج قاسم بود/ فدای رهبرم که تو را شهید زنده خواند

اعضای هیات دولت منشور اخلاقی تدبیر و امید را امضا کردند

بیتوته پورتال جامع شامل خبر، سرگرمی، روانشناسی، زناشویی، مد، دکوراسیون، آشپزی، پزشکی

تشریح اهداف ضربتی و 4 ساله وزارت نفت دربرنامه تلویزیونی

برگزاری مراسم سوگند اعضای هیات دولت دوازدهم /منشور اخلاقی تدبیر و امید امضا شد

علی محمدیان، محمدرضا علمی سولا ، محمدتقی فخلعی جواز بهتان بر بدعت گذار از منظر فقهی و اخلاقی

زن زندانی طعم شیرین آزادی را چشید

اعضای هیات دولت منشور اخلاقی تدبیر و امید را امضا کردند

تمدید همکاری WHO با سازمان انتقال خون

جلسه منتخبان شورای پنجم برای انتخاب شهردار شیراز

مهم ترین عملکردهای کمیته امداد استان تهران در سال 96

فریادهای دلخراش آن زن! / ناگفته های هولناک مرد نجات یافته از سیل ویرانگر +عکس

بی برنامگی دولتمردان "لطمه اساسی" به توسعه کردستان وارد کرد

توصیه پدر محسن به دانشجویان دانشگاه آزاد اسلامی شهید حججی نجف آباد

"بوستان سلامت " طرحی برای امنیت تفرج گاه های گرمسار

فرزند شهید همت: پدرم اگر زنده بود بی شک فردی شبیه حاج قاسم بود/ فدای رهبرم که تو را شهید زنده خواند

اولین گل رشد یافته در فضا!

اتوبوس های دوطبقه در تهران

بافت های فرسوده، اولویت آخوندی در دولت دوازدهم

ربیعی پس از رأی اعتماد: نیازمندان توانمند می شوند

عکس/ ورود امیر حاتمی به وزارت دفاع

ظریف: حفظ برجام، روابط با همسایگان و دیپلماسی اقتصاد مقاومتی از مهم ترین اولویت ها وزارت خارجه در دوره جدیداست

ویژه برنامه شهادت امام جواد در میدان امام حسین

تصاویری از آتش سوزی کوه خامی

ظریف: حفظ برجام، روابط با همسایگان و دیپلماسی اقتصاد مقاومتی از مهم ترین اولویت ها وزارت خارجه در دوره جدیداست

مشرق بررسی می کند؛ نهاوندیان فرمانده اقتصادمقاومتی می شود؟/ ارتباط میان معاونت اقتصادی رییس جمهور با وزیر شدن شریعتمداری

تصاویر/ اولین جلسه هیات دولت دوازدهم

اتوبوس های دوطبقه در تهران/ عکس

محمد باقر مقدسی, زهرا عامری ازدواج اجباری؛ از ممنوعیت انگاری تا جرم انگاری

دولت در برابر وعده هایی که روحانی در تبلیغات انتخاباتی داد بی طرف نماند

وجود سه پایه کج درسیستم بانکداری کشور/ نظام بانکی ایران مشوق تولید نیست

قم میزبان؛ همایش گرامیداشت روز جهانی مسجد

روزنامه استخدامی استان خراسان رضوی و شهر مشهد | دوشنبه 30 مرداد 96

دل نوشته شهادت امام جواد (ع)

سعید خرازی: ­طرفین به تعهدات خود در توافقنامه حج پای بند بوده اند

آیا بحار الانوار از کتب معتبر شیعه است؟

تست روانشناسی تبدیل جوجه اردک زشت به قو

چگونه رفتار قاطعانه داشته باشیم؟

خروج نیروهای امنیتی از منزل کروبی دروغ محض است/ صدور کیفرخواست انتخاباتی برای 12 استاندار و فرماندار

علی ایمانی، علی اصغر قاسمی سیاست گذاری خدمت سربازی و فرایند ملت سازی در ایران

ضرورت تربیت طلاب انقلابی و زمان شناس در مدارس

پُست عجیب «آزاده نامداری» درباره وداع!

حفظ برجام و جلوگیری از بدعهدی های آمریکا، اولویت های سیاست خارجیِ دولت دوازدهم / ایجاد معاونت اقتصادی در وزارت خارجه

تقاضای خاتمی از رهبر انقلاب به روایت کیهان

حفظ برجام و جلوگیری از بدعهدی های آمریکا، اولویت های سیاست خارجیِ دولت دوازدهم / ایجاد معاون اقتصادی در وزارت خارجه

اظهارات وزرای کشور، راه، دفاع و کار بعد از رای اعتماد

واکنش امیری به یک ادعا درباره روحانی و بی طرف

پربحث ترین اخبار خبرگزاری فارس در 29 مرداد

پست جدید حسن روحانی در اینستاگرام+ عکس

بازتاب رای اعتماد به کابینه دولت جدید روحانی در رسانه های خارجی

ظریف: برای حفظ امنیت خود نیاز به چتر حمایت خارجی

یک تغییر در روش بودجه ریزی کشور

سردار سنایی: تکفیری ها اعتقادی به جنگ با اسراییل ندارند

روایت تاجگردون از رای عدم اعتماد مجلس به «بیطرف»

آذری جهرمی: هیچ مجموعه ای در نظام اعتقاد به ایجاد محدودیت در ساختار ارتباطی ندارد

هیچ مجموعه ای در نظام اعتقاد به ایجاد محدودیت در ساختار ارتباطی ندارد

سیدرضا صالحی امیری با پیامی از وزارت ارشاد خداحافظی کرد

ایجاد صلح و سازش اولویت اول شورای حل اختلاف است

چه کسی بر کرسی شهرداری اصفهان می نشیند؟/ ابطحی یا نوروزی

قدردانی بشار اسد از رهبر معظم انقلاب به سبب کمک های ایران به دمشق

روحانی و «برند»های کابینه اش / پاسخ رییس جمهوری به شایعات در مورد جهرمی

روایت تاجگردون از رای عدم اعتماد مجلس به «بیطرف»

پیام قدردانی وزیر ارتباطات دولت دوازدهم پس از اخذ رای اعتماد مجلس

سه بانوی کابینه در نخستین جلسه هیات دولت دوازدهم + تصویر

پوستر | سردار سلیمانی: اینکه در جامعه مدام بگوییم او بی حجاب و این باحجاب است یا اصلاح طلب و اصولگراست، پس چه کسی می ماند؟

حمام قاجاری، یا ویرانه ی جنگ جهانی دوم؟

پیام قدردانی وزیر ارتباطات دولت دوازدهم پس از اخذ رای اعتماد مجلس

برنامه های دفاعی، موشکی و سپاه قدس حمایت می شود

چرا بیطرف نتوانست از مجلس رای اعتماد بگیرد؟

تزیین کباب تابه ای

پربیننده ترین اخبار خبرگزاری فارس در 24ساعت گذشته

جمع یاران روحانی جمع شد/سابقه اعضای کابینه دوازدهم+جدول

تامین امنیت ورابطه بدون تنش دو پیش زمینه جذب سرمایه های خارجی

نکات جالب از 4خبر ویژه امروز دوشنبه 30 مرداد 1396

سومین سالگرد شهدای گمنام شهرستان جویبار

برخورد راحت و صمیمی پروفسور فلسفه آمریکایی/سختی انتقال پول بین بانکی در آمریکا

علت مرگ نهنگ 12 متری در دست بررسی است

کاخ سفید همچنان تلفات می دهد؛ استعفای استیو بَنن، استراتژیست ارشد کابینه ترامپ

غلامحسین الهام, محمدرضا عبدیان واکاوی نظریات فقهی ـ حقوقی درباره قتل در فراش

پیام وزیر ارتباطات پس از اخذ رای اعتماد مجلس

جمهوری اسلامی به برکت انقلاب بهره مند از رهبری عادل و فقیه است

مهم ترین دستاورد جشنواره کتابخوانی رضوی امر به معروف است

آیین تکریم و معارفه رییس اداره اوقاف محمودآباد

عکس/ دریاچه چیتگر تهران

داود فیرحی: تاملی در مفهوم انواع صلح ؛ صلح ابتدایی می تواند راهگشای مسئله بانک ها و... باشد

دولت ترامپ تروریسم نشات گرفته از برتری جویی سفیدپوستان را نادیده می گیرد

پایان انتظار خانواده های سه شهید

جمع یاران روحانی جمع شد

به بهانه ی بررسی صلاحیت وزرای پیشنهادی کابینه در مجلس، مدیران تراز جمهوری اسلامی ایران در مکتب امام کدام اند؟

دهمین یادواره شهدای شهرک شاهد بجنورد

شیائومی و گوگل موبایل می سازند

افزایش فروش گوشی های سری موتو Z

عرضه گلکسی نوت 8 در 24 شهریورماه

احتمال عرضه نوکیا 8 با قیمت پایین تر

برندسازی در تیم اقتصادی

عرضه بازی مبارزه ای Tekken7 برای گوشی های هوشمند

تبلت هایی با امکانات ویژه برای کودکان

چشم مخصوص روبات ها ساخته شد

ساعت جدید اپل بدون نیاز به آی فون

با این کوله پشتی موبایلتان را شارژ کنید

ظریف: برای حفظ امنیت خود نیاز به چتر حمایت خارجی نداریم

اضافه شدن امکانات جدید به پلت فرم AMP گوگل

بیطرف قربانی بحران آب شد

آخرین وضعیت لژیونر ایرانی در اف سی سئول

جلسه ویژه با شرکت کنندگان در مناقصه میدان آزادگان

نیروی زمینی سپاه در برقراری امنیت پایدار در مناطق مرزی اقدامات مهمی را انجام داده است

مرتضی حاجی:/عملکرد منتخبان انتخابات اخیر ضامن ادامه موفقیت های اصلاح طلبان است

مقایسه آرای وزرای 2 کابینه روحانی/ رای 6 وزیر بیش از قبل

سه نکته درباره حکم جدیدمجمع تشخیص مصلحت نظام

پس از مدت ها سازوکار جدیدی در وزارت خارجه به عنوان معاونت اقتصادی به وجود آمده است

قدردانی مهندس زنگنه از حسن اعتماد نمایندگان ملت

امسال، دوره طلایی توسعه شبکه ریلی است/ بهره برداری از 919 کیلومتر خط ریلی جدید

اعلام نتایج نهایی پذیرفته شدگان مرکز تخصصی موعود

نکات مهم سخنان امروز سرلشکر سلیمانی

کابینه دوازدهم رأی اعتماد گرفت/ فقط وزیر نیرو رأی نیاورد

نایب رییس شورای عالی سیاست گذاری اصلاح طلبان:/روحانی نمی تواند از درخواست 24 میلیونی برای رفع حصر بی تفاوت بگذرد

12 وزیر روحانی بیش از 200 رای+عکس

معرفی 5 کتاب برتر در حوزه بازاریابی و کسب وکار

دولت با رأی اعتماد رسمیت یافت/حالا نوبت کار برای مردم است

امیر حیدری از نمایندگان برای رای اعتماد به امیرحاتمی قدردانی کرد

انتخاب بطحایی؛ یک گام به جلو یا بازگشت به عقب؟

پیام تبریک مدیرعامل پست بانک به وزیر ارتباطات

طرح سوال از رییس جمهور منتفی نشده است/ سوال کنندگان هنوز پیگیری می کنند

زمینه سازی اشتغال 10 هزار نفر در استان ایلام

کشتی غرق شده مهاجران اروپای شرقی به ایران رسید

پیام قدردانی آذری جهرمی پس از اخذ رای اعتماد مجلس

«نهاوندیان» معاون اقتصادی رییس جمهور شد

حضور فعال شبکه بهداشت و درمان امیدیه در مراسم نماز جمعه

تعیین 60 شاخص برای انتخاب نامزد نهایی اصولگرایان

رقابت مدیران بیمه ای برای ارسال پیام تبریک به کرباسیان

دکتر عارف:/روحانی با پشتوانه رای بالای برخاسته از گفتمان اصلاح طلبی باید به مطالبات به حق مردم پاسخ بدهد

پیام تبریک دبیرکل کانون دفاتر پیشخوان دولت به وزیر ارتباطات

حکیمی پور:الحاق شورای هماهنگی اصلاحات به شورای سیاستگذاری کذب است

«سردار دهقان» مشاور فرماندهی کل قوا در حوزه صنایع دفاعی شد

روزنامه استخدامی استان همدان | دوشنبه 30 مرداد 96

اتفاقات کم سابقه در مجلس!

احمدی نژاد در لباس جدید! / کاریکاتور

فرامرزیان:/هیچگونه مصاحبه ای درخصوص وزرای پیشنهادی انجام ندادم/شورای عالی درباره وزرای پیشنهادی موضع گیری نداشته است

سرفصل های کارگاه آموزشی مدیریت استراتژیک روابط عمومی اعلام شد

نماینده پارلمان جمهوری آذربایجان اعلام کرد؛ قرارداد جامع صلح قره باغ در حال آماده شدن است

آخوندی باید پس از سانحه قطار تبریز – مشهد، برای التیام درد بازماندگان استعفا می داد

روزنامه استخدامی استان قم | دوشنبه 30 مرداد 96

بررسی برنامه وزرای پیشنهادی به پایان رسید/ آخرین دفاع رییس جمهور از گزینه های وزارت/ روحانی: وظیفه وزارت خارجه «حراست از برجام» و ایستادن مق

اولین حکم وزیر ارشاد دولت دوازدهم/ محمد سلگی سرپرست معاونت فرهنگی شد

سرفصل های کارگاه آموزشی کارگاه مدیریت استراتژیک روابط عمومی اعلام شد

افزایش 3 برابری زائران اهل تسنن در حج تمتع 96

نامه مادربزرگ اصغر به رییس جمهور

10 چهره مشهوری که پس از مدتی افول بار دیگر خود را به قله های افتخار و شهرت رساندند

تلاش برای جاانداختن گفتمان بازآفرینی شهری در بین مهندسان

خطری که در کمین کارت های بانکی شماست!

نرم افزار "با فرزانگان (1)" رونمایی می شود

برای حفظ امنیت خود نیاز به چتر حمایت خارجی نداریم/ ایران هراسی برای فراموشی آرمان فلسین است

انتخابات 96 را در کمال آرامش و بر اساس اصل بی طرفی برگزار می کنیم

فرخنده حاجی زاده داستان هایی بدون مکان و نام می نویسد

«سیدضیاء هاشمی» به عنوان سرپرست وزارت علوم معرفی می شود

دلسوزی ژنرال برای نمایندگان ادوار

رای اعتماد مجلس به 16 وزیر پیشنهادی

محیط زیست گریبان بی طرف را گرفت

نقد نظریه وحدت وجود ابن عربی - بخش اول نقدهای گیسودراز بر نظریه وحدت وجود ابن عربی

نقد نظریه وحدت وجود ابن عربی - بخش اول نقدهای گیسودراز بر نظریه وحدت وجود ابن عربی