ابوالحسن نجفی سیاست و ادبیات

از سال ها پیش از انقلاب به نجفی ایراد می گرفتیم که چرا سیاسی نیست! جالب است که این ایراد را به افرادی مانند جلال الدین همایی و محمد معین و مسعود فرزاد یا ذبیح الله صفا که در آثار و تحقیقاتشان شباهت های بسیاری به نجفی داشتند نمی گرفتیم، اما با وجود ارادت بسیارمان به نجفی، همواره به او ایراد می گرفتیم که چرا تا بدین حد محافظه کار است آیا چه در او می دیدیم که چنین توقعی از او پیدا کرده بودیم؟ به نظرم علت خیلی ساده، این بود که نجفی هم سیاسی بود، اما به معنای خاص خودش و با تعریف خاصی که از سیاست و فعالیت سیاسی داشت.

روزی از او پرسیدم که آیا سوسیالیست است و او پاسخ داد تا منظور از سوسیالیسم چه باشد! و اضافه کرد که در دو چیز تردید ندارد، اول اینکه انسان نهایتاً راهی جز پناه بردن به سوسیالیسم ندارد، و دوم اینکه مشکل اصلی انسان گرسنگی نیست که صرفاً با سوسیالیسم حل بشود.

روشنفکران ایرانی که غالباً متأثر از افکار چپ انقلابی بودند، هدف از فعالیت سیاسی را دستیابی به آزادی و عدالت اجتماعی می دانستند، اما نجفی هیچگاه پیرو چنین مبارزه ای نبود، گرچه گاه آن را تأیید می کرد! مثلاً عبدالحسین آذرنگ در مقاله ای که در زمان حیات نجفی در جشن نامه او (1390) منتشر کرد آورده است: در 1349 و 1350 که مبارزات چریکی و اقدامات مسلحانه بر ضد رژیم شاه بالا