جام جهانی
مطالب مرتبط:
یکشنبه، 5 آبان 1392 ساعت 13:55

مرگ قریب الوقوع دریاچه ارومیه و عواقب آن ...


مرگ آرام دریاچه ارومیه نشانگر هشداری برای آینده است.


دکتر حسن روحانی، رییس جمهوری اسلامی ایران اخیرا در نشستی در نیویورک با اشاره ویژه به دریاچه ارومیه در شمال غربی ایران، - (منبع: سازمان محیط زیست ایران و برنامه توسعه ملل متحد، 2011؛ توجه: این برنامه به تصویب هیات وزیران رسیده است) من، مانند افراد بسیار دیگری، در دهه های گذشته شاهد وقوع این فرایند در سراسر جهان بوده ام.


سودآوری در کوتاه مدت به بهای ویرانگری در طولانی مدت.


تازه ترین مورد آن را در اندونزی دیدم که درختان جنگل های قدیمی را با سرعت زیاد در این مجمع الجزایر قطع می کردند.


نتیجه؟ آسیب به ریه های کره زمین و انتشار هزاران تن دی اکسید کربن در جو زمین.


صاحبان امتیاز این کار را برای سود و کارگران بومی برای تامین معاش خود می کنند.


اما در ایران، در بخش هایی مانند کشاورزی و آب که بر دریاچه ارومیه تاثیر می گذارند، منافع محلی غالبا همسو با حفظ منابع طبیعی یا پایداری آن نیستند.


این فشارها نه تنها در دریاچه ارومیه، بلکه در سراسر ایران احساس می شود.


تالاب گاوخونی و هامون کرمان (جازموریان) هم­اکنون مرده اند.


شاید بعد نوبت دریاچه ارومیه، هامونهای سیستان، سپس دریاچه پریشان، تالابها شادگان، کافتر، بختگان و آلاگل باشد.


ایران بیش از هزار تالاب دارد که بسیاری از آن ها در معرض خطرند.


خبرها نا خوشایندتر می­شوند .


افزون بر ویرانگری که بشرموجب آن است، تغییرات آب و هوا کمبود آب را در ایران تشدید خواهد کرد.


در حالی که الگوهای تغییر آب وهوا در بعضی بخش های جهان افزایش باران را پیش بینی می کنند، اما مدلها در مورد ایران حاکی از کاهش بارش باران است.


تغییر آب و هوایی همچنین افزایشدما که خود موجب کمبود بیشتر آب براثر تبخیر خواهد شد را درپی خواهد داشت.


این یعنی آب کم تری در دسترس خواهد بود.


کمبود آب محصولات کشاورزی را کاهش داده و موجب کم تر شدن زمین های قابل کشت خواهد شد.


اگر با تغییر آب و هوا سازگار نشویم بی شک تاثیر خود را بر امنیت غذایی خواهد گذاشت زیرا تولید مواد غذایی رابطه نزدیکی با وجود آب دارد.


اگر چنین شود بخش های آب و برق ایران را نیز آسیب پذیرتر خواهد کرد.


لذا در مناطقی از ایران که هم اکنون نیز شاهد مشکلات شدید آبی هستند احتمالا شاهد افزایش فشار اجتماعی، اقتصادی و زیست محیطی خواهیم بود.


به طور خلاصه، ما در معرض خطر یک "طوفان همه جانبه" هستیم: کمبود آب تخریب اراضی- و تغییر آب و هوا- که همگی بریکدیگر اثر می گذارند.


ایران برای غلبه بر این مشکلات نیازمنداصلاح شیوه های کنونی مدیریت آب و منابع طبیعی و ایجاد و تدوین برنامه های مقاوم ساز در برابر تغییرات آب و هوا در بخش های گوناگون در سطوح ملی و محلی است.


ایران می تواند و باید این کار را با دریاچه ارومیه شروع کند.


در حال حاضر رسانه ها و گروه های ذینفع سیاسی محلی علاقه قابل توجهی به این دریاچه و آنچه بر سر آن می آید نشان می دهند.


اکنون یک برنامه مورد حمایت سازمان ملل متحد وجود دارد که به تصویب رسمی دولت نیز رسیده است.


این برنامه در حال حاضر بهترین دورنما را برای متوقف کردن کاهش و بازگرداندن آب حوضه ارومیه به دریاچه ارایه می دهد.


"طرح تالاب ها" که مشترکا به وسیله دولت ایران، تسهیلات جهانی زیست محیطی و برنامه توسعه ملل متحد اجرا می شود از سال 2005 مبنا و شالوده ای مبتنی بر شواهد علمی را برای پیگیری این فاجعه زیست محیطی در حال پدیدار شدن در ارومیه ارایه داده است.


اجرای این طرح به ارتقاء ساختارهای سازمانی حوضه­ایمورد نیاز برای اجرای برنامه های مدیریتی که که می تواند این مشکل را حل کند منجر شده است.


در نتیجه این اقدامات آگاهی عمومی نسبت به این خطر نیز به حد تعیین کننده ای افزایش یافته است.


با اینحال مشکل اصلی همچنان سرعت کار است که بسیار کند پیش می رود.


برای رسیدن به نتیجه دلخواه لازم است دیدگاهی بلند مدت داشته باشیم اما همچنین ضرویست که همین حالا به سرعت اقدام کنیم.


ایران در طولانی مدت، و به منظور ایفای نقش خود در متوقف کردن تغییر آب و هوا لازم است مسیر کنونی توسعه خود را که با تولید فراوان کربن همراه است به مسیر حفظ انرژی و مصرف مفیدترآن و استفاده از انرژی پاک تر و تجدید پذیر تغییر دهد.


لازم است اراضی بیابانی شده را باردیگر به جنگل تبدیل کنیم و روش امرار معاش پایدار کسانی را که در بخش های خشک ایران زندگی می کنند را بهبود بخشیم.


به اعتقاد من، تحول واقعی تنها هنگامی رخ می دهد که گفتگو درباره تاثیر تغییر آب و هوا از گفتمان بین فن سالاران (تکنوکراتها) و سیاستگذاران فراتر رود.


لازم است تفکر مقاوم­سازی دربرابر تغییرات آب و هوا را به سطح جامعه بکشانیم.


جامعه به صورت یک مجموعه - اما به ویژه جوانان باید اهمیت موضوع را درک کنند.


به این منظور به افزایش آگاهی و بحث های عمومی خیلی - خیلی - بیشتر نیاز داریم.


به این دلیل نیازمند آموزش بهتر در زمینه محیط زیست هستیم.


اما این مسایل مسایلی بزرگ و مهم هستند و زمان فراوانی خواهند گرفت.


در واقع، چهار اقدام اساسی می توانیم انجام دهیم که در کوتاه یا میان مدت آسان تر هستند.


و می توانیم با دریاچه ارومیه آغاز کنیم.


1- مشارکت دادن همه گروه های ذینفع در برنامه ریزی تخصیص منابع برای آینده دریاچه ارومیه کسب و کارهای متنوع و گروه های ذینفع سیاسی اطراف دریاچه ارومیه منافع متفاوتی دارند.


این امر باید به رسمیت شناخته شود.


ضروری است منافع این گروه های ذینفع در مذاکرات مربوط به آینده دریاچه در نظر گرفته شوند.


طرح "برنامه توسعه ملل متحد" به ایجاد این بستر کمک کرده است.


بنابراین، بله، چارچوبی موجود است.


و راهبری سیاسی می تواند از این بستر استفاده بیشتری به عمل آورد.


جوامعی که از سیاست های توسعه ای دولت سود می برند باید در استفاده از آب عقیده خود را ابراز کنند.


چند نمونه درخشان از آنچه می توان انجام داد و تکرار کرد- وجود دارد.


این تجربه در در تعدادی از تالاب های اقماری اطراف دریاچه ارومیه که درحال احیا شدن هستند بوقوع پیوسته است.


من خودم آنجا بودم و بعضی از آن ها را که به خوبی کار می­کنند دیدم.


مکانهایی مانند: تالابهای قره قشلاق؛ نوروزلو؛ شورگل؛ دورگه سنگی؛ دورنا گل؛ سولدوز؛ قوری گل و کانی­برازان.


لازم است این نمونه های همکاری بین دولت- جوامع گسترش یابد.


چنین همکاری فراگیر جامعه و سازمان محیط زیست در برنامه ریزی منابع باید گرایش عمومی برنامه ریزی و اجرای توسعه از بالا به پایین را(که در سراسر جهان پیدا می شود)، بیشتر به سمت تصمیم گیری مبتنی بر اجماع و الگوهای مدیریت آب تغییر دهد.


در حالی که توافقی کلی درباره این امر در اصل وجود دارد، روشی هماهنگ برای اجرای آن موجود نیست.


فقدان هماهنگی موجب بی اعتمادی خواهد شد.


آنگاه هرکس باید برای بقای خویش مبارزه کند- تا اینکه آب پایان یابد.


2- توقف مصرف آب به عنوان منبعی رایگان و تعیین ارزش واقعی آن ریشه استفاده نادرست از آب مبتنی بر برداشتی از جوامع محلی است که براساس آن آب یک "منبع رایگان" برشمرده می‑شود پدیده ای که علمای اقتصاد به آن به عنوان فاجعه عوام اشاره می کنند.


این که آب زیرزمینی در ایران باید رایگان باشد غیرقابل تصور است.


زیرا منابع آب به قدر کافی وجود ندارد و به زودی کمتر نیز خواهد شد.


در حال حاضر منابع آب سطحی باقیمتی به مراتب کم تر از هزینه تهیه آن در اختیار کشاورزان گذاشته می شود.


گام نخست در تغییر تصورنادرست درباره آب به عنوان یک "منبع رایگان"، می تواند شروع تعیین نرخی اقتصادی برای استفاده ازآن به عنوان بخشی از رویکرد اثربخش و جامع مدیریت منابع آب و اراضی باشد.


.


این کار به ترغیب مدیریت و استفاده عاقلانه از آن کمک خواهد کرد.


با قیمت های درست آب، فعالیت های حاشیه ای کشاورزی سودی نخواهد داشت و این کار باعث بهینه سازی ورقابت سالم می شود.


اما تنها قیمت گذاری کافی نیست.


برای تضمین یکپارچگی مناسب و اتحاد منافع گروه های ذینفع در کلحوضه آبریز ارومیه، تجدید نظر، تنظیم و اجرای مجموعه ای درست از سیاست ها و قوانین در چند بخش لازم خواهد بود.


تدوین یک برنامه مناسب سرمایه گذاری برای ظرفیت سازی و تغییر ساختاری نیز مورد نیاز خواهد بود.


3 - متوقف کردن برداشت غیرقانونی آب یکی از ابزارهای تعیین کننده در تغییر بازی به نفع بازگشت تعادل به موازنه آب کنترل برداشتهای غیرقانونی از آبخوانهاست .


بهره­برداری غیرقانونی در مورد برداشت از آب های سطحی که خود بخش قابل توجهی از "هدر رفتن" آب را تشکیل می دهد، نیز صدق می کند.


و این نیز نیازمند پافشاری بر اجرا خواهد بود.


4- تجدید نظر در اندیشه انتقال آب بین حوضه ای کارشناسان محیط زیست به پنج دلیل برای عدم کارآیی این تفکر اشاره می کنند.


اول، ساخت و مهم تراز آن تداوم بهره­برداری آن بسیار گران خواهد بود.


دوم اینکه، خیلی طول خواهد کشید.


سوم، این کار در جایی دیگر ایجاد مشکل خواهد کرد- برای مثال در سه حوضه دیگری که انتقال های آب از آن ها خواهد آمد.


چهارم، یک مشکل بوم شناختی نیز برای دریاچه ارومیه به وجود خواهد آورد جایی که آب لب شور (برای مثال دریای خزر) از نوعی کاملا متفاوت است.


ما دنبال یک حوض آب جدید نیستیم بلکه نیازمند احیاء زیست بوم دریاچه ارومیه هستیم.


نهایت این که، اگر کنترل بهره برداری غیرقانونی در حوضه آبریز دریاچه ارومیه بی نهایت دشوار است ، چرا تصور می کنیم قادر خواهیم بود آب جدید را بهتر کنترل کنیم؟ سازمان ملل متحد چه می تواند بکند؟ طرح تالاب ها که کار فراوانی برای تبیین شواهد و تقویت نهادی برای مقابله و دفع فاجعه در حال وقوع دریاچه ارومیه انجام داده است هنوز با قدرت ادامه دارد.


اما به زودی پایان خواهد یافت.


بیشتر اعتبارات آن را، که اینک هشتمین سال اجرای خود را می گذراند، در حال حاضرخود دولت جمهوری اسلامی تامین می کند، موضوعی که علیرغم محدودیت های بودجه ای در ایران، اهمیت آن را نشان می دهد.


این طرح و دیگر ابتکارهای مقاوم سازی در برابر تغییر اقلیم می تواند به عنوان نشانه ای از تمایل جامعه بین المللی برای همکاری با ایران در زمینه ای از منافع مشترک در زمان فرصت های ممتاز دیپلماتیک ناشی از تحولات اخیر مجمع عمومی سازمان ملل در نیویورک و جاهای دیگر، مورد حمایت جامعه بین المللی قرار گیرد.


نهایتا این که، سازمان ملل متحد همچنین می تواند نقشی فعال در مبادله درس های آموخته شده و استفاده از بهترین تجارب ایفا کند.


این تلاش ها می تواند از کوشش ها در سطح محلی به عنوان نهضت "نجات ارومیه"، حمایت کند.


نتیجه گیری بیشتر راه حل های مورد نظر ما در داخل ایران وجود دارند.


موفقیت ها هنگامی فرا خواهند رسید که گفتگوها درباره تاثیرات تغییراقلیم از گفتمان بین فن سالاران و سیاستگذاران فراتر رود.


کلید موفقیت، کار کردن با جوامع محلی است.


بالابردن آگاهی عمومی، مشارکت دادن جوامع محلی در مدیریت منابع وانجام بحث های عمومی بیشتر غیرقابل اجتناب است.


راهبری سیاسی باید به چالش مربوط به امنیت انسان ناشی از کمبودهای آب بیابان زایی- و تغییر اقلیم اولویت بدهد.


دریاچه های ارومیه دیگری در انتظار هستند.


اگر تغییرات صورت نگیرد، ممکن است شاهد آنچه در دریای آرال رخ داد باشیم.


بیابان زایی شور و نمکزار شدن زمین های کشاورزی- علاوه بر تمامی مخاطرات بهداشتی و و توسعه­ای پیامد آن.


این فاجعه ویژه ساخت دست بشر به آوارگی داخلی صدهاهزار انسان نیز منجر شده است.


در واقع ما نمی توانیم اجازه دهیم این مسایل برای مردم حوضه ارومیه یا ایران- یا هرجای دیگر جهان پیش بیاید.


نوشته گری لوییس، هماهنگ کننده مقیم سازمان ملل متحد در جمهوری اسلامی ایران

آخرین مطالب:
مضامین قنوت نماز عید فطر؛ بیان گر اوج خواسته مومنان
از کربلای 4 تا مناجات خوانی همپای حاج منصور
پیگیر رفع مشکلات جاده ماهشهر به رامشیر هستیم
آیین عید فطر در مالزی
ساخت کشتی نوح در شانگهای
پیگیر رفع مشکلات جاده ماهشهر به رامشیر هستیم
وقتی سیگار را ترک می کنیم، چه اتفاقی می افتد؟
استخدام یک فروشگاه زنجیره ای معتبر در تهران
استخدام شرکت مهندسین مشاور ژئوتکنیک
بررسی پرونده دانشجویان بورسیه در دولت های قبل/ وزیر علوم در پرونده بورسیه 3 هزار دانشجو کوتاهی کرده است

مرگ قریب الوقوع دریاچه ارومیه و عواقب آن ...

مرگ قریب الوقوع دریاچه ارومیه و عواقب آن ...